Shahraabi در ‏۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۲۳

2019-07-24T05:23:50Z

صفحهٔ تازه

مَقولات (categories)<br/> در اصطلاح فلسفه، قالب‌های بنیادین تفکر. یکی از دغدغه‌های همیشگی فیلسوفان کشف این نکته بوده ‌است که آیا کلی‌ترین قالب‌ها یا مقولات اندیشه، نظیر مکان<ref>space </ref>، زمان<ref>time </ref>، جوهر<ref>substance </ref>، ذهن<ref>mind </ref>، ماده<ref>matter </ref>، مطلق<ref>absolute </ref> و کلّی‌اند<ref>universal </ref> یا این‌که نسبتاً محدودند و تغییر می‌پذیرند. ارسطو در''مقولات<ref>''Categories'' </ref>'' و ''طوبیقا<ref>''Topics'' </ref>'' ده مقوله (مقولات عشر) را برمی‌شمرد که عبارت‌اند از جوهر، کمّ<ref>quantity </ref> (کمیّت)، کیف<ref>quality </ref> (کیفیّت)، اضافه (نسبت)<ref>relation</ref>، مکان، زمان، وضع<ref>position</ref>،مِلک<ref>possession</ref>، فعل<ref>activity</ref> و انفعال<ref>passivity</ref>. هرچه دربارۀ موجودات می‌توان گفت از این دَه مقوله بیرون نیست، هرچند به‌نظر نمی‌رسد ارسطو این تقسیم‌بندی را کامل و قطعی دانسته باشد. اشتیاق کانت به نظام‌سازی، او را به تدوین نظامی چهاربخشی هدایت کرد که هر‌کدام شامل سه مقوله‌ است. ذیل مقولۀ کمیّت سه مقولۀ وحدت<ref>unity</ref>، کثرت<ref>plurality</ref>، تمامیت<ref>totality</ref>، ذیل مقولۀ کیفیت مقولات واقعیت (یا ثبوت)، نفی<ref>negation</ref> و تحدید<ref>limitation</ref>، ذیل مقولۀ نسبت مقوله‌های جوهر و عرض، علیت<ref>causation</ref> و وابستگی<ref>dependence</ref> و هم‌کنشی<ref>reciprocity</ref> یا فعل و انفعالِ متقابل و ذیل مقولۀ جهت<ref>modality</ref> مقوله‌های امکان<ref>possibility</ref> عام و امتناع، وجود و عدم، وجوب<ref>necessity</ref> و امکان خاص، قرار دارند. اندک‌اند کسانی‌ که همانند کانت این تقسیم‌بندی را اصولی و جامع و مانع بدانند. در عصر جدید، فرگه<ref>Frege</ref> در منطق‌اش نگرش روشن‌تری از شیوه‌های بنیادی ساخته‌شدن اطلاعات برای ما فراهم می‌کند و در تحلیلش از زبان به تقسیم‌بندی بسیار کلی مفهوم و درون‌ذات<ref>object</ref> اشاره‌ می‌کند، اما از مسائل مربوط به طبقه‌بندی درونی این مقولات سخنی به‌ میان نمی‌آورد. ''رسالۀ منطقی ـ فلسفی<ref>''Tractatus Logico-Philosophicus''</ref>'' (۱۹۲۱) ویتگنشتاین<ref>Wittgenstein</ref> چرخشی در این زمینه ایجاد کرد. او در این رساله معتقد است که مقولات بنیادی یک زبان آشکارند اما ساخت و روابط‌شان در زمرۀ چیزهایی است که نمی‌توان دربارۀ آن‌ها سخنی گفت و بنابراین، مسئلۀ یافتن طبقه‌بندی بنیادینی از عناصرِ رسمیت‌یافته در هر شیوۀ خاص اندیشیدن، همچنان پابرجا است.

 

----

[[Category:فلسفه ، منطق و کلام]] [[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]

مقولات - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahraabi در ‏۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۲۳