https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D9%84_%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87 2026-05-19T17:45:02Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%84_%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87&diff=2010164349&oldid=prev 2024-01-14T18:18:57Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آلِ بُویه  Buyid dynasty (Āl-e Būya)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آلِ بُویه  Buyid dynasty (Āl-e Būya)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;[[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های [[عمادالدوله دیلمی، علی بن بویه (۲۷۸ـ شیراز ۳۳۸ق)|علی]]، حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود [[بویه، ابوشجاع|ابوشجاع بویه]]، «آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی'''‌'''گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر [[مرداویج بن زیار ( ـ۳۲۳ ق)|مَرْداویج زیاری]] جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح [[بغداد]] فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، [[مستکفی عباسی|المستکفی بالله]]، خلیفه [[عباسیان|عباسی]]، به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ'''‌'''الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه'''‌'''ها نام آن'''‌'''ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی [[عمادالدوله دیلمی، علی بن بویه (۲۷۸ـ شیراز ۳۳۸ق)|عمادالدوله]]، عراق عرب و [[خوزستان]] و [[کرمان، شهر|کرمان]] در دست احمد [[معزالدوله دیلمی|معزالدوله]] و [[ری، شهر|ری]] و [[همدان، شهر|همدان]] و [[اصفهان، شهر|اصفهان]] و توابع آن در دست حسن [[رکن الدوله دیلمی، ابوعلی حسن بن بویه (۲۸۶ـ۳۶۶ق)|رکن'''‌'''الدوله]] بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، [[عضدالدوله دیلمی|عَضُدالدولۀ دیلمی]] به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ'''‌'''الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. [[دیالمه فارس|دیالمۀ فارس]]، در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. [[دیالمه عراق|دیالمۀ عراق]]، خوزستان و کرمان در اختیار [[عزالدوله دیلمی، ابومنصور بختیار ( ـ۳۶۷ق)|عزالدولۀ دیلمی]]؛ ۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم'''‌'''بندی نتوانست از بروز جنگ'''‌'''های داخلی بین آن'''‌'''ها جلوگیری کند. از میان شاخه'''‌'''های آل بویه، عَضُدالدّوله در [[فارس، استان|فارس]] مقتدرتر از دیگر شاخه'''‌'''ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب'''‌'''راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از [[عمان (کشور)|عمان]] تا کرانۀ [[خزر، دریای|دریای خزر]] و از کرمان تا سرحدات شمالی [[سوریه]] می'''‌'''رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این'''‌'''که [[صاحب بن عباد|صاحب بن عَبّاد]] به پشتیبانی [[فخرالدوله دیلمی، ابوالحسن علی (۳۴۱ـ۳۸۷ق)|فخرالدولۀ دیلمی]]، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. [[بهاءالدوله دیلمی، ابونصر (۳۶۲ـ۴۰۳ق)|بهاءالدولۀ دیلمی]] در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می'''‌'''کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی [[سلطان الدوله دیلمی، ابوشجاع بهاءالدوله (۳۸۳ـ۴۱۵ق)|سلطان'''‌'''الدولۀ دیلمی]] در [[شیراز، شهر|شیراز]] و رقابت او با برادرش، [[مشرف الدوله دیلمی|مشرف'''‌'''الدولۀ دیلمی]]، که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، [[ابوکالیجار مرزبان، صمصام الدوله|ابوکالیجار]] در فارس و [[جلال الدوله دیلمی، ابوطاهر ( ـ۴۳۵ق)|جلال'''‌'''الدولۀ دیلمی]] در بغداد، موجب دست'''‌'''اندازی سلطان [[محمود غزنوی (۳۶۰ـ۴۲۱ق)|محمود غزنوی]] در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال'''‌'''الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت [[سلجوقیان]] در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، [[ملک رحیم]] در بغداد و [[فولادستون، ابومنصور ( ـ۴۵۴ق)|منصور فولادستون]] در فارس در حالی که سرگرم درگیری'''‌'''های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. [[طغرل سلجوقی اول|طغرل سلجوقی]] در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق به قتل رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می'''‌'''زیستند، اما در میان آنان [[عضدالدوله دیلمی|عضدالدوله]]، خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و [[ابن سینا، حسین بن عبدالله (خرمیثن ۳۷۰ـ همدان ۴۲۸)|ابن سینا]] داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن'''‌'''ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;[[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های [[عمادالدوله دیلمی، علی بن بویه (۲۷۸ـ شیراز ۳۳۸ق)|علی]]، حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود [[بویه، ابوشجاع|ابوشجاع بویه]]، «آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی'''‌'''گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر [[مرداویج بن زیار ( ـ۳۲۳ ق)|مَرْداویج زیاری]] جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح [[بغداد]] فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، [[مستکفی عباسی|المستکفی بالله]]، خلیفه [[عباسیان|عباسی]]، به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ'''‌'''الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه'''‌'''ها نام آن'''‌'''ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی [[عمادالدوله دیلمی، علی بن بویه (۲۷۸ـ شیراز ۳۳۸ق)|عمادالدوله]]، عراق عرب و [[خوزستان]] و [[کرمان، شهر|کرمان]] در دست احمد [[معزالدوله دیلمی|معزالدوله]] و [[ری، شهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باستانی</ins>|ری]] و [[همدان، شهر|همدان]] و [[اصفهان، شهر|اصفهان]] و توابع آن در دست حسن [[رکن الدوله دیلمی، ابوعلی حسن بن بویه (۲۸۶ـ۳۶۶ق)|رکن'''‌'''الدوله]] بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، [[عضدالدوله دیلمی|عَضُدالدولۀ دیلمی]] به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ'''‌'''الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. [[دیالمه فارس|دیالمۀ فارس]]، در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. [[دیالمه عراق|دیالمۀ عراق]]، خوزستان و کرمان در اختیار [[عزالدوله دیلمی، ابومنصور بختیار ( ـ۳۶۷ق)|عزالدولۀ دیلمی]]؛ ۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم'''‌'''بندی نتوانست از بروز جنگ'''‌'''های داخلی بین آن'''‌'''ها جلوگیری کند. از میان شاخه'''‌'''های آل بویه، عَضُدالدّوله در [[فارس، استان|فارس]] مقتدرتر از دیگر شاخه'''‌'''ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب'''‌'''راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از [[عمان (کشور)|عمان]] تا کرانۀ [[خزر، دریای|دریای خزر]] و از کرمان تا سرحدات شمالی [[سوریه]] می'''‌'''رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این'''‌'''که [[صاحب بن عباد|صاحب بن عَبّاد]] به پشتیبانی [[فخرالدوله دیلمی، ابوالحسن علی (۳۴۱ـ۳۸۷ق)|فخرالدولۀ دیلمی]]، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. [[بهاءالدوله دیلمی، ابونصر (۳۶۲ـ۴۰۳ق)|بهاءالدولۀ دیلمی]] در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می'''‌'''کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی [[سلطان الدوله دیلمی، ابوشجاع بهاءالدوله (۳۸۳ـ۴۱۵ق)|سلطان'''‌'''الدولۀ دیلمی]] در [[شیراز، شهر|شیراز]] و رقابت او با برادرش، [[مشرف الدوله دیلمی|مشرف'''‌'''الدولۀ دیلمی]]، که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، [[ابوکالیجار مرزبان، صمصام الدوله|ابوکالیجار]] در فارس و [[جلال الدوله دیلمی، ابوطاهر ( ـ۴۳۵ق)|جلال'''‌'''الدولۀ دیلمی]] در بغداد، موجب دست'''‌'''اندازی سلطان [[محمود غزنوی (۳۶۰ـ۴۲۱ق)|محمود غزنوی]] در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال'''‌'''الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت [[سلجوقیان]] در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، [[ملک رحیم]] در بغداد و [[فولادستون، ابومنصور ( ـ۴۵۴ق)|منصور فولادستون]] در فارس در حالی که سرگرم درگیری'''‌'''های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. [[طغرل سلجوقی اول|طغرل سلجوقی]] در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق به قتل رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می'''‌'''زیستند، اما در میان آنان [[عضدالدوله دیلمی|عضدالدوله]]، خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و [[ابن سینا، حسین بن عبدالله (خرمیثن ۳۷۰ـ همدان ۴۲۸)|ابن سینا]] داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن'''‌'''ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt; &amp;nbsp;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt; &amp;nbsp;</div></td></tr> </table>

Mohammadi2 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%84_%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87&diff=2010163965&oldid=prev 2024-01-12T20:01:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۲۰:۰۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آلِ بُویه  Buyid dynasty (Āl-e Būya)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آلِ بُویه  Buyid dynasty (Āl-e Būya)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;[[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی، </del>حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود ابوشجاع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بویه، </del>«آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی'''‌'''گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر مَرْداویج زیاری جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح بغداد فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، المستکفی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بالله، </del>خلیفه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسی، </del>به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ'''‌'''الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه'''‌'''ها نام آن'''‌'''ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمادالدوله، </del>عراق عرب و خوزستان و کرمان در دست احمد معزالدوله و ری و همدان و اصفهان و توابع آن در دست حسن رکن'''‌'''الدوله بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عَضُدالدّولۀ </del>دیلمی به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ'''‌'''الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. دیالمۀ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارس، </del>در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. دیالمۀ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عراق، </del>خوزستان و کرمان در اختیار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عِزُالدّولۀ دیلمی؛ </del>۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم'''‌'''بندی نتوانست از بروز جنگ'''‌'''های داخلی بین آن'''‌'''ها جلوگیری کند. از میان شاخه'''‌'''های آل بویه، عَضُدالدّوله در فارس مقتدرتر از دیگر شاخه'''‌'''ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب'''‌'''راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از عمان تا کرانۀ دریای خزر و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می'''‌'''رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این'''‌'''که صاحب بن عَبّاد به پشتیبانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فَخْرالدولۀ </del>دیلمی، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بَهاءُالدّولۀ دَیلمی </del>در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می'''‌'''کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی سلطان'''‌'''الدولۀ دیلمی در شیراز و رقابت او با برادرش، مشرف'''‌'''الدولۀ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیلمی، </del>که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، ابوکالیجار در فارس و جلال'''‌'''الدولۀ دیلمی در بغداد، موجب دست'''‌'''اندازی سلطان محمود غزنوی در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال'''‌'''الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت سلجوقیان در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، ملک رحیم در بغداد و منصور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فولادْستون </del>در فارس در حالی که سرگرم درگیری'''‌'''های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طُغْرل </del>سلجوقی در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌قتل </del>رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می'''‌'''زیستند، اما در میان آنان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عضدالدوله، </del>خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و ابن سینا داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن'''‌'''ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;[[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عمادالدوله دیلمی، علی بن بویه (۲۷۸ـ شیراز ۳۳۸ق)|علی]]، </ins>حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بویه، </ins>ابوشجاع<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ابوشجاع بویه]]، </ins>«آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی'''‌'''گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مرداویج بن زیار ( ـ۳۲۳ ق)|</ins>مَرْداویج زیاری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بغداد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مستکفی عباسی|</ins>المستکفی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بالله]]، </ins>خلیفه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عباسیان|عباسی]]، </ins>به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ'''‌'''الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه'''‌'''ها نام آن'''‌'''ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عمادالدوله دیلمی، علی بن بویه (۲۷۸ـ شیراز ۳۳۸ق)|عمادالدوله]]، </ins>عراق عرب و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خوزستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کرمان، شهر|</ins>کرمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در دست احمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>معزالدوله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیلمی|معزالدوله]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ری، شهر|</ins>ری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[همدان، شهر|</ins>همدان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اصفهان، شهر|</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و توابع آن در دست حسن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رکن الدوله دیلمی، ابوعلی حسن بن بویه (۲۸۶ـ۳۶۶ق)|</ins>رکن'''‌'''الدوله<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عضدالدوله </ins>دیلمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|عَضُدالدولۀ دیلمی]] </ins>به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ'''‌'''الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[دیالمه فارس|</ins>دیالمۀ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارس]]، </ins>در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[دیالمه عراق|</ins>دیالمۀ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عراق]]، </ins>خوزستان و کرمان در اختیار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عزالدوله دیلمی، ابومنصور بختیار ( ـ۳۶۷ق)|عزالدولۀ دیلمی]]؛ </ins>۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم'''‌'''بندی نتوانست از بروز جنگ'''‌'''های داخلی بین آن'''‌'''ها جلوگیری کند. از میان شاخه'''‌'''های آل بویه، عَضُدالدّوله در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فارس، استان|</ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مقتدرتر از دیگر شاخه'''‌'''ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب'''‌'''راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عمان (کشور)|</ins>عمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تا کرانۀ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خزر، دریای|</ins>دریای خزر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و از کرمان تا سرحدات شمالی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سوریه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>می'''‌'''رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این'''‌'''که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صاحب بن عباد|</ins>صاحب بن عَبّاد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به پشتیبانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فخرالدوله </ins>دیلمی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالحسن علی (۳۴۱ـ۳۸۷ق)|فخرالدولۀ دیلمی]]، </ins>برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بهاءالدوله دیلمی، ابونصر (۳۶۲ـ۴۰۳ق)|بهاءالدولۀ دیلمی]] </ins>در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می'''‌'''کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلطان الدوله دیلمی، ابوشجاع بهاءالدوله (۳۸۳ـ۴۱۵ق)|</ins>سلطان'''‌'''الدولۀ دیلمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شیراز، شهر|</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و رقابت او با برادرش، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مشرف الدوله دیلمی|</ins>مشرف'''‌'''الدولۀ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیلمی]]، </ins>که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوکالیجار مرزبان، صمصام الدوله|</ins>ابوکالیجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در فارس و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جلال الدوله دیلمی، ابوطاهر ( ـ۴۳۵ق)|</ins>جلال'''‌'''الدولۀ دیلمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در بغداد، موجب دست'''‌'''اندازی سلطان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمود غزنوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۳۶۰ـ۴۲۱ق)|محمود غزنوی]] </ins>در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال'''‌'''الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سلجوقیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ملک رحیم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در بغداد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فولادستون، ابومنصور ( ـ۴۵۴ق)|</ins>منصور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فولادستون]] </ins>در فارس در حالی که سرگرم درگیری'''‌'''های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طغرل سلجوقی اول|طغرل </ins>سلجوقی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به قتل </ins>رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می'''‌'''زیستند، اما در میان آنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عضدالدوله دیلمی|عضدالدوله]]، </ins>خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن سینا، حسین بن عبدالله (خرمیثن ۳۷۰ـ همدان ۴۲۸)|</ins>ابن سینا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن'''‌'''ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt; &amp;nbsp;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt; &amp;nbsp;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:تاریخ ایران]] [[Category:ایران از حکومت غزنویان تا حمله مغول]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:تاریخ ایران]] [[Category:ایران از حکومت غزنویان تا حمله مغول]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi2 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%84_%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87&diff=2010153201&oldid=prev 2023-09-27T06:38:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۳۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Buyid dynasty (Āl-e Būya)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلِ بُویه  </ins>Buyid dynasty (Āl-e Būya)</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br/&gt;[[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های علی، حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود ابوشجاع بویه، «آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی'''‌'''گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر مَرْداویج زیاری جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح بغداد فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، المستکفی بالله، خلیفه عباسی، به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ'''‌'''الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه'''‌'''ها نام آن'''‌'''ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی عمادالدوله، عراق عرب و خوزستان و کرمان در دست احمد معزالدوله و ری و همدان و اصفهان و توابع آن در دست حسن رکن'''‌'''الدوله بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، عَضُدالدّولۀ دیلمی به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ'''‌'''الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. دیالمۀ فارس، در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. دیالمۀ عراق، خوزستان و کرمان در اختیار عِزُالدّولۀ دیلمی؛ ۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم'''‌'''بندی نتوانست از بروز جنگ'''‌'''های داخلی بین آن'''‌'''ها جلوگیری کند. از میان شاخه'''‌'''های آل بویه، عَضُدالدّوله در فارس مقتدرتر از دیگر شاخه'''‌'''ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب'''‌'''راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از عمان تا کرانۀ دریای خزر و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می'''‌'''رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این'''‌'''که صاحب بن عَبّاد به پشتیبانی فَخْرالدولۀ دیلمی، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. بَهاءُالدّولۀ دَیلمی در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می'''‌'''کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی سلطان'''‌'''الدولۀ دیلمی در شیراز و رقابت او با برادرش، مشرف'''‌'''الدولۀ دیلمی، که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، ابوکالیجار در فارس و جلال'''‌'''الدولۀ دیلمی در بغداد، موجب دست'''‌'''اندازی سلطان محمود غزنوی در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال'''‌'''الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت سلجوقیان در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، ملک رحیم در بغداد و منصور فولادْستون در فارس در حالی که سرگرم درگیری'''‌'''های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. طُغْرل سلجوقی در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق به‌قتل رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می'''‌'''زیستند، اما در میان آنان عضدالدوله، خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و ابن سینا داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن'''‌'''ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلِ بُویه&lt;br/&gt; [[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های علی، حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود ابوشجاع بویه، «آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی'''‌'''گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر مَرْداویج زیاری جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح بغداد فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، المستکفی بالله، خلیفه عباسی، به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ'''‌'''الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه'''‌'''ها نام آن'''‌'''ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی عمادالدوله، عراق عرب و خوزستان و کرمان در دست احمد معزالدوله و ری و همدان و اصفهان و توابع آن در دست حسن رکن'''‌'''الدوله بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، عَضُدالدّولۀ دیلمی به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ'''‌'''الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. دیالمۀ فارس، در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. دیالمۀ عراق، خوزستان و کرمان در اختیار عِزُالدّولۀ دیلمی؛ ۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم'''‌'''بندی نتوانست از بروز جنگ'''‌'''های داخلی بین آن'''‌'''ها جلوگیری کند. از میان شاخه'''‌'''های آل بویه، عَضُدالدّوله در فارس مقتدرتر از دیگر شاخه'''‌'''ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب'''‌'''راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از عمان تا کرانۀ دریای خزر و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می'''‌'''رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این'''‌'''که صاحب بن عَبّاد به پشتیبانی فَخْرالدولۀ دیلمی، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. بَهاءُالدّولۀ دَیلمی در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می'''‌'''کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی سلطان'''‌'''الدولۀ دیلمی در شیراز و رقابت او با برادرش، مشرف'''‌'''الدولۀ دیلمی، که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، ابوکالیجار در فارس و جلال'''‌'''الدولۀ دیلمی در بغداد، موجب دست'''‌'''اندازی سلطان محمود غزنوی در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال'''‌'''الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت سلجوقیان در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، ملک رحیم در بغداد و منصور فولادْستون در فارس در حالی که سرگرم درگیری'''‌'''های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. طُغْرل سلجوقی در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق به‌قتل رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می'''‌'''زیستند، اما در میان آنان عضدالدوله، خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و ابن سینا داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن'''‌'''ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt; &amp;nbsp;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt; &amp;nbsp;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:تاریخ ایران]] [[Category:ایران از حکومت غزنویان تا حمله مغول]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:تاریخ ایران]] [[Category:ایران از حکومت غزنویان تا حمله مغول]]</div></td></tr> </table>

Reza rouzbahani https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%84_%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87&diff=2010147942&oldid=prev 2023-05-14T15:50:20Z

<p>Added English title to display title and first line</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۵۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Buyid dynasty (Āl-e Būya)</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آلِ بُویه&lt;br/&gt; [[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های علی، حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود ابوشجاع بویه، «آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر مَرْداویج زیاری جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح بغداد فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، المستکفی بالله، خلیفه عباسی، به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها نام آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی عمادالدوله، عراق عرب و خوزستان و کرمان در دست احمد معزالدوله و ری و همدان و اصفهان و توابع آن در دست حسن رکن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدوله بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، عَضُدالدّولۀ دیلمی به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. دیالمۀ فارس، در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. دیالمۀ عراق، خوزستان و کرمان در اختیار عِزُالدّولۀ دیلمی؛ ۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;بندی نتوانست از بروز جنگ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های داخلی بین آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها جلوگیری کند. از میان شاخه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های آل بویه، عَضُدالدّوله در فارس مقتدرتر از دیگر شاخه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از عمان تا کرانۀ دریای خزر و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;که صاحب بن عَبّاد به پشتیبانی فَخْرالدولۀ دیلمی، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. بَهاءُالدّولۀ دَیلمی در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی سلطان&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی در شیراز و رقابت او با برادرش، مشرف&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی، که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، ابوکالیجار در فارس و جلال&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی در بغداد، موجب دست&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;اندازی سلطان محمود غزنوی در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت سلجوقیان در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، ملک رحیم در بغداد و منصور فولادْستون در فارس در حالی که سرگرم درگیری&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. طُغْرل سلجوقی در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق به‌قتل رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;زیستند، اما در میان آنان عضدالدوله، خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و ابن سینا داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آلِ بُویه&lt;br/&gt; [[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های علی، حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود ابوشجاع بویه، «آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر مَرْداویج زیاری جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح بغداد فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، المستکفی بالله، خلیفه عباسی، به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها نام آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی عمادالدوله، عراق عرب و خوزستان و کرمان در دست احمد معزالدوله و ری و همدان و اصفهان و توابع آن در دست حسن رکن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدوله بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، عَضُدالدّولۀ دیلمی به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. دیالمۀ فارس، در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. دیالمۀ عراق، خوزستان و کرمان در اختیار عِزُالدّولۀ دیلمی؛ ۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;بندی نتوانست از بروز جنگ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های داخلی بین آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها جلوگیری کند. از میان شاخه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های آل بویه، عَضُدالدّوله در فارس مقتدرتر از دیگر شاخه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از عمان تا کرانۀ دریای خزر و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;که صاحب بن عَبّاد به پشتیبانی فَخْرالدولۀ دیلمی، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. بَهاءُالدّولۀ دَیلمی در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی سلطان&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی در شیراز و رقابت او با برادرش، مشرف&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی، که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، ابوکالیجار در فارس و جلال&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی در بغداد، موجب دست&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;اندازی سلطان محمود غزنوی در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت سلجوقیان در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، ملک رحیم در بغداد و منصور فولادْستون در فارس در حالی که سرگرم درگیری&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. طُغْرل سلجوقی در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق به‌قتل رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;زیستند، اما در میان آنان عضدالدوله، خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و ابن سینا داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]</div></td></tr> </table>

Erfan https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%84_%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87&diff=1291767&oldid=prev 2019-07-24T05:23:50Z

<p></p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br /> آلِ بُویه&lt;br/&gt; [[File:10179400-2.jpg|thumb|آلِ بُويه]][[File:10179400.jpg|thumb|آلِ بُويه]](یا: دَیْلَمیان؛ دَیالمه) سلسلۀ مقتدر و شیعی‌مذهب ایرانی (حک: ۳۲۰ـ۴۴۸ق). این سلسله را سه برادر به نام‌های علی، حسن و احمد تأسیس کردند. آن‌ها به نام پدر خود ابوشجاع بویه، «آل بویه» نامیده شدند. برادران بویه ماهی&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;گیر بودند و سپاهیگری را در ۳۱۶ق در دستگاه ماکان کاکی آغاز کردند و در لشکر مَرْداویج زیاری جایگاهی مهم یافتند، اما در اندک زمانی روابط ایشان با مرداویج تیره شد. علی، تمامی متصرفات او را تصاحب کرد و برادر خود، احمد، را به فتح بغداد فرستاد. احمد، در ۳۳۴ق، بغداد را تصرف کرد و، المستکفی بالله، خلیفه عباسی، به علی لقب «عِمادُالدّوله»، به حسن لقب «رُکنُ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدّوله» و به احمد لقب «مُعزُالدّوله» داد. احمد، خلیفه را خلع و المُطیعُ‌الله را به‌جای او نشاند. از این پس، مقرر شد در خطبه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها نام آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها برده و سکه نیز به نامشان ضرب شود. در این زمان، حکومت فارس در دست علی عمادالدوله، عراق عرب و خوزستان و کرمان در دست احمد معزالدوله و ری و همدان و اصفهان و توابع آن در دست حسن رکن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدوله بود. با مرگ عمادالدوله در ۳۳۸ق، عَضُدالدّولۀ دیلمی به جانشینی وی رسید. مُعزُالدّوله نیز در ۳۵۶ق درگذشت. با درگذشت رُکْنُ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدّوله در ۳۶۶ق اتحاد ممالک دیالمه از هم گسیخت و به سه قسمت عمده تقسیم شد: ۱. دیالمۀ فارس، در اختیار عَضُدالدّوله؛ ۲. دیالمۀ عراق، خوزستان و کرمان در اختیار عِزُالدّولۀ دیلمی؛ ۳. دیالمۀ ری، همدان و اصفهان، در اختیار مُؤیدالدّولۀ دَیْلمی. البته این تقسیم&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;بندی نتوانست از بروز جنگ&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های داخلی بین آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها جلوگیری کند. از میان شاخه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های آل بویه، عَضُدالدّوله در فارس مقتدرتر از دیگر شاخه&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها حکومت کرد و خود را «شاهنشاه» نامید. او در ۳۶۷ق عِزُالدّوله را در بغداد شکست داد و در ۳۶۹ق با عقب&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;راندن برادران خود از ری بر سراسر ایران سیطره یافت. این قلمرو از عمان تا کرانۀ دریای خزر و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;رسید که بعدها مُکْران و سیستان نیز بدان ضمیمه شد. با مرگ عَضُدالدّوله در ۳۷۲ق بر سر جانشینی او اختلاف پدید آمد تا این&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;که صاحب بن عَبّاد به پشتیبانی فَخْرالدولۀ دیلمی، برادر عَضُدالدّوله، برخاست و او را به پادشاهی رساند و قلمرو آل بویه به دو بخش ری و بغداد تقسیم شد که هر دو دعوی شاهنشاهی داشتند. بَهاءُالدّولۀ دَیلمی در بغداد واپسین شاهنشاه آل بویه بود که بر سراسر قلمرو آل بویه حکمرانی می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;کرد و اضمحلال حکمروایی آل بویه تقریباً از اواخر امارت او آغاز شد (۴۰۳ق). جانشینی سلطان&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی در شیراز و رقابت او با برادرش، مشرف&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی، که در بغداد از حمایت ترکان برخوردار بود، و درگیری جانشینان این دو، ابوکالیجار در فارس و جلال&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدولۀ دیلمی در بغداد، موجب دست&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;اندازی سلطان محمود غزنوی در ۴۲۰ق به ری شد. با مرگ جلال&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;الدوله، ابوکالیجار برای مدت کوتاهی وحدت قلمرو آل بویه را بازگرداند اما گسترش قدرت سلجوقیان در شرق فرصت چندانی به آل بویه نداد. آخرین شاهان آل بویه، ملک رحیم در بغداد و منصور فولادْستون در فارس در حالی که سرگرم درگیری&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;های سنتی خود بودند، نواحی شرقی قلمرو خود را از دست دادند. طُغْرل سلجوقی در ۴۴۷ق با ورود به بغداد خلیفه را وادار کرد به نام او خطبه بخواند و با دستگیری ملک رحیم حکومت آل بویۀ بغداد پایان یافت. فولادستون، که پیش از این به سلجوقیان پیوسته بود، در ۴۵۴ق به‌قتل رسید و بدین ترتیب سلسله آل بویه منقرض شد. آل بویه چندان به گسترش زبان و ادب فارسی دلبستگی نشان نمی‌دادند، هرچند شاعران نامداری در دربار آل بویه ری می&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;زیستند، اما در میان آنان عضدالدوله، خود مردی ادیب و دانشمند بود و کتابخانۀ بزرگ و معتبری داشت. آل بویه وزیرانِ دانشمندی چون ابن عمید، صاحب ابن عبّاد و ابن سینا داشتند که منزل و محفل آنان، خود مجمع عالمان، فاضلان و ادیبان و دانشمندان بود. آل بویه مراسم عزاداری محرم و جشن عید غدیر را در بین شیعه رواج دادند، اما تعصبی در ترویج این مذهب نداشتند و با پیروان دیگر مذاهب و ادیان به تسامح رفتار می‌کردند و برخی از وزرا، کاتبان و حتی حاکمان آن&#039;&#039;&#039;‌&#039;&#039;&#039;ها غیرمسلمان بودند. نیز ← [[دیالمه|دیالمه]]<br /> <br /> &lt;br/&gt; &amp;nbsp;<br /> <br /> [[Category:تاریخ ایران]] [[Category:ایران از حکومت غزنویان تا حمله مغول]]</div>

Aeen