https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9 2026-05-19T18:12:38Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9&diff=2010130242&oldid=prev 2022-01-29T09:45:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۴۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اُزبَک&lt;br/&gt; قومی ترک‌تبار در آسیای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میانه، </del>در جمهوری ازبکستان. جمعیت ازبکان این جمهوری بیش از ۱۵میلیون نفر است. همچنین بالغ بر ۱,۲۰۰,۰۰۰ نفر از ازبکان در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاجیکستان، </del>۵۸۰هزار نفر در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرقیزستان، </del>۳۱۷هزار نفر در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترکمنستان، </del>و بین ۱ تا ۳میلیون نفر در افغانستان و چند ده‌هزار نفر در سین‌کیانگ چین و قزاقستان سکونت دارند. ازبک‌ها مسلمان حنفی‌اند و فرقۀ نقشبندیه در میان آنان پیروان زیادی دارد. زبان ازبکی از گروه زبان‌های ترکی قرلقی است و از سه گویش چغتایی و قپچاقی و اغزی ترکیب شده است. در زبان ازبکی تعداد زیادی لغات روسی و عربی و فارسی وجود دارد. الفبای این زبان تا پیش از انقلاب اکتبر همان الفبای عربی بود و پس از آن بر پایۀ خط سیریل، الفبای جدیدی ساخته شد. پس از فروپاشی اتحاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شوروی، </del>خط سابق به خط لاتین تبدیل شد. این قوم در قرون ۸ـ۹ق، از ترکیب ترکان و مغولان و اردوی زرین و همچنین بعضی اقوام ایرانی به‌وجود آمد. هستۀ مرکزی اولیۀ این قوم را قیات‌های مغول تشکیل می‌دادند و رهبری ازبکان تا انقراض دولت‌های آنان با خان‌ها و خان‌زادگان مغول بود. در دولت شیبانیان ازبک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماورا‌ءالنهر، </del>خوانینی از تبار جوجی و طوایف مغول از امتیازات ویژه‌ای نسبت به خوانین و طوایف ازبک برخوردار بودند. نام ازبک به احتمال قوی پیش از غیاث‌الدین محمد ازبک، پادشاه بزرگ مغولان اردوی زرین (۷۱۳ـ۷۴۲ق)، معمول بوده است. شهر سرای، مرکز اردوی زرین در اوایل قرن ۸ق، کرسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاتارهای </del>ازبک خوانده می‌شد. بسیاری از ازبکان در قرون ۸ـ۹ق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌سمت </del>خوارزم و ماوراءالنهر مهاجرت کردند. بعضی از ازبکان در جنگ‌هایی علیه تیمور شرکت داشتند و بعضی دیگر نیز به او پیوستند. قلمرو ازبکان در دوران ابوالخیر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خان، </del>مؤسس دولت شیبانیان ماوراء‌النهر (حک: ۸۴۲ـ۸۷۲ق)، و محمدخان شیبانی (۹۰۶ـ۹۱۶ق) از سیحون تا ولگا امتداد داشت. گرمسیر چادرنشینان ازبک در سیحون و سردسیر آنان در اطراف ولگا برگزار می‌شد. آنان فاصلۀ میان دو رودخانه را در عرض دو ماه طی می‌کردند. ازبکان خوارزم و دشت قپچاق در قرن ۹ق ده‌ها بار به استرآباد حمله آوردند. در سلطنت شاهرخ تیموری همواره چندهزار نفر از نظامیان دولت در استرآباد مستقر بودند تا مانع حملات ازبک‌ها گردند. ازبکان در سلطنت محمدخان/شیبک‌خان بر قسمتی از شمال شرق ایران تسلط یافتند. پیروزی شاه‌اسماعیل صفوی بر شیبک‌خان و قتل او به‌دست قزلباشان در ۹۱۶ق، این مردم را برای چندین سال از مرزهای ایران دور کرد. با این همه ازبکان تا دوران شاه‌عباس اول صفوی همواره به خراسان حمله می‌آوردند و چند سالی بر خراسان حاکم شدند. پیروزی شاه‌عباس اول صفوی بر ازبکان و انقراض شیبانیان و استقرار کردان چمشگزکلو در شمال خراسان و ترکان قاجاری در استرآباد و مرو، دامنۀ حملات ازبکان را به‌شدت محدود ساخت. سقوط صفویان بار دیگر حملات مهاجمان ازبک را به همراه آورد، اما با تشکیل دولت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افشاریه، </del>این حملات متوقف شد. نادرشاه چندهزار نفر از ازبکان را به سپاه خود وارد کرد. عطاخان ازبک ازجمله سرداران شجاع سپاه نادر بود. او با چندهزار جنگجوی ازبک سرانجام به کریم‌خان زند پیوست. محمدامین‌خان توره حاکم ازبک خوارزم در ۱۲۷۱ق به خراسان حمله آورد اما مغلوب شد و به‌قتل رسید. بسیاری از ازبکان ماوراءالنهر تا قرن ۱۳ق چادرنشین بودند. این قوم در آن زمان از ۳۲ طایفۀ بزرگ و صدها تیره و طایفۀ کوچک تشکیل می‌شد. گروه‌هایی از اینان ساکن شهرها و جمعی نیز ساکن روستاها بودند. نیمی از شهریان، زمستان‌ها را به روستاها می‌رفتند. بعضی از ازبکان در قرون ۱۲ـ۱۳ق به خدمات شهری نظیر تجارت و پیشه‌وری و همچنین به خدمات شهری دیوانی روی آوردند. سایر ازبکان اینان را سارت می‌نامیدند. عنوان مزبور عموماً برای تاجیکان و ازبکان شهرنشین و ازبکانی به‌کار می‌رفت که چادرنشینی را ترک گفته بودند. روس‌های نیمۀ نخست قرن ۱۳ق درصدد تسلط بر آسیای میانه برآمدند. اینان در ۱۲۸۲ق شهر تاشکند و در ۱۲۸۴ق شهرهای بخارا و سمرقند را تصرف کردند و استان ترکستان را تشکیل دادند و خطوط آهن روسیه را به آسیای میانه آوردند و این قطعه از خاک آسیا را با سایر نقاط روسیه پیوند دادند. بسیاری از روس‌ها پس از ورود به آسیای میانه در شهرها ساکن شدند. شهر تاشکند پایتخت جمهوری ازبکستان در دوران شوروی، چهارمین شهر بزرگ شوروی به‌شمار می‌آمد. قلمرو تاشکند پس از انقلاب اکتبر به‌دست نیروهای ضد انقلاب افتاد اما در ۱۹۱۹ دولت شوروی بار دیگر در این سرزمین مستقر شد و در ۱۹۲۴ـ۱۹۲۵ از تفکیک قلمروهای قومی، جماهیر کنونی آسیای میانه، ازجمله جمهوری سوسیالیستی ازبکستان، به‌وجود آمد. این جمهوری پس از فروپاشی اتحاد شوروی در ۱۹۹۱ با نام جمهوری ازبکستان به استقلال رسید. نیز ← [[ازبکستان]].&lt;br/&gt; &lt;!--11217800--&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اُزبَک&lt;br /&gt; قومی ترک‌تبار در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آسیای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میانه]]، </ins>در جمهوری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ازبکستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>. جمعیت ازبکان این جمهوری بیش از ۱۵میلیون نفر است. همچنین بالغ بر ۱,۲۰۰,۰۰۰ نفر از ازبکان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تاجیکستان]]، </ins>۵۸۰هزار نفر در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قرقیزستان]]، </ins>۳۱۷هزار نفر در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترکمنستان]]، </ins>و بین ۱ تا ۳میلیون نفر در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و چند ده‌هزار نفر در سین‌کیانگ چین و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قزاقستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>سکونت دارند. ازبک‌ها مسلمان حنفی‌اند و فرقۀ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نقشبندیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در میان آنان پیروان زیادی دارد. زبان ازبکی از گروه زبان‌های ترکی قرلقی است و از سه گویش چغتایی و قپچاقی و اغزی ترکیب شده است. در زبان ازبکی تعداد زیادی لغات روسی و عربی و فارسی وجود دارد. الفبای این زبان تا پیش از انقلاب اکتبر همان الفبای عربی بود و پس از آن بر پایۀ خط سیریل، الفبای جدیدی ساخته شد. پس از فروپاشی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اتحاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شوروی]]، </ins>خط سابق به خط لاتین تبدیل شد. این قوم در قرون ۸ـ۹ق، از ترکیب ترکان و مغولان و اردوی زرین و همچنین بعضی اقوام ایرانی به‌وجود آمد. هستۀ مرکزی اولیۀ این قوم را قیات‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مغول<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تشکیل می‌دادند و رهبری ازبکان تا انقراض دولت‌های آنان با خان‌ها و خان‌زادگان مغول بود. در دولت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیبانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ازبک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ماوراءالنهر|ماورا‌ءالنهر]]، </ins>خوانینی از تبار جوجی و طوایف مغول از امتیازات ویژه‌ای نسبت به خوانین و طوایف ازبک برخوردار بودند. نام ازبک به احتمال قوی پیش از غیاث‌الدین محمد ازبک، پادشاه بزرگ مغولان اردوی زرین (۷۱۳ـ۷۴۲ق)، معمول بوده است. شهر سرای، مرکز اردوی زرین در اوایل قرن ۸ق، کرسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تاتار]]&lt;nowiki/&gt;های </ins>ازبک خوانده می‌شد. بسیاری از ازبکان در قرون ۸ـ۹ق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به سمت [[</ins>خوارزم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و ماوراءالنهر مهاجرت کردند. بعضی از ازبکان در جنگ‌هایی علیه تیمور شرکت داشتند و بعضی دیگر نیز به او پیوستند. قلمرو ازبکان در دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوالخیر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیبانی|ابوالخیر خان]]، </ins>مؤسس دولت شیبانیان ماوراء‌النهر (حک: ۸۴۲ـ۸۷۲ق)، و محمدخان شیبانی (۹۰۶ـ۹۱۶ق) از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سیحون<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ولگا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>امتداد داشت. گرمسیر چادرنشینان ازبک در سیحون و سردسیر آنان در اطراف ولگا برگزار می‌شد. آنان فاصلۀ میان دو رودخانه را در عرض دو ماه طی می‌کردند. ازبکان خوارزم و دشت قپچاق در قرن ۹ق ده‌ها بار به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>استرآباد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>حمله آوردند. در سلطنت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شاهرخ تیموری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>همواره چندهزار نفر از نظامیان دولت در استرآباد مستقر بودند تا مانع حملات ازبک‌ها گردند. ازبکان در سلطنت محمدخان/شیبک‌خان بر قسمتی از شمال شرق ایران تسلط یافتند. پیروزی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسماعیل صفوی اول|</ins>شاه‌اسماعیل صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شیبک خان|</ins>شیبک‌خان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و قتل او به‌دست قزلباشان در ۹۱۶ق، این مردم را برای چندین سال از مرزهای ایران دور کرد. با این همه ازبکان تا دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عباس صفوی اول|</ins>شاه‌عباس اول صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>همواره به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خراسان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>حمله می‌آوردند و چند سالی بر خراسان حاکم شدند. پیروزی شاه‌عباس اول صفوی بر ازبکان و انقراض شیبانیان و استقرار کردان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>چمشگزکلو<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در شمال خراسان و ترکان قاجاری در استرآباد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مرو، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهر|مرو]]، </ins>دامنۀ حملات ازبکان را به‌شدت محدود ساخت. سقوط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویه|</ins>صفویان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بار دیگر حملات مهاجمان ازبک را به همراه آورد، اما با تشکیل دولت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[افشاریه]]، </ins>این حملات متوقف شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نادرشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افشار|نادرشاه]] </ins>چندهزار نفر از ازبکان را به سپاه خود وارد کرد. عطاخان ازبک ازجمله سرداران شجاع سپاه نادر بود. او با چندهزار جنگجوی ازبک سرانجام به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کریم خان زند|</ins>کریم‌خان زند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پیوست. محمدامین‌خان توره حاکم ازبک خوارزم در ۱۲۷۱ق به خراسان حمله آورد اما مغلوب شد و به‌قتل رسید. بسیاری از ازبکان ماوراءالنهر تا قرن ۱۳ق چادرنشین بودند. این قوم در آن زمان از ۳۲ طایفۀ بزرگ و صدها تیره و طایفۀ کوچک تشکیل می‌شد. گروه‌هایی از اینان ساکن شهرها و جمعی نیز ساکن روستاها بودند. نیمی از شهریان، زمستان‌ها را به روستاها می‌رفتند. بعضی از ازبکان در قرون ۱۲ـ۱۳ق به خدمات شهری نظیر تجارت و پیشه‌وری و همچنین به خدمات شهری دیوانی روی آوردند. سایر ازبکان اینان را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سارت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>می‌نامیدند. عنوان مزبور عموماً برای تاجیکان و ازبکان شهرنشین و ازبکانی به‌کار می‌رفت که چادرنشینی را ترک گفته بودند. روس‌های نیمۀ نخست قرن ۱۳ق درصدد تسلط بر آسیای میانه برآمدند. اینان در ۱۲۸۲ق شهر تاشکند و در ۱۲۸۴ق شهرهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بخارا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سمرقند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را تصرف کردند و استان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترکستان، ناحیه|</ins>ترکستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را تشکیل دادند و خطوط آهن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را به آسیای میانه آوردند و این قطعه از خاک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آسیا، قاره|</ins>آسیا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را با سایر نقاط روسیه پیوند دادند. بسیاری از روس‌ها پس از ورود به آسیای میانه در شهرها ساکن شدند. شهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تاشکند، شهر|</ins>تاشکند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پایتخت جمهوری ازبکستان در دوران شوروی، چهارمین شهر بزرگ شوروی به‌شمار می‌آمد. قلمرو تاشکند پس از انقلاب اکتبر به‌دست نیروهای ضد انقلاب افتاد اما در ۱۹۱۹ دولت شوروی بار دیگر در این سرزمین مستقر شد و در ۱۹۲۴ـ۱۹۲۵ از تفکیک قلمروهای قومی، جماهیر کنونی آسیای میانه، ازجمله جمهوری سوسیالیستی ازبکستان، به‌وجود آمد. این جمهوری پس از فروپاشی اتحاد شوروی در ۱۹۹۱ با نام جمهوری ازبکستان به استقلال رسید. نیز ← [[ازبکستان]].&lt;br /&gt; &lt;!--11217800--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:مردم شناسی]] [[Category:اقوام، نژادها و طوایف]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:مردم شناسی]]  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:اقوام، نژادها و طوایف]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi2 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9&diff=1189323&oldid=prev 2019-07-24T05:23:50Z

<p>جایگزینی متن - &#039;\\1&#039; به &#039;&lt;!--1&#039;</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>اُزبَک&lt;br/&gt; قومی ترک‌تبار در آسیای میانه، در جمهوری ازبکستان. جمعیت ازبکان این جمهوری بیش از ۱۵میلیون نفر است. همچنین بالغ بر ۱,۲۰۰,۰۰۰ نفر از ازبکان در تاجیکستان، ۵۸۰هزار نفر در قرقیزستان، ۳۱۷هزار نفر در ترکمنستان، و بین ۱ تا ۳میلیون نفر در افغانستان و چند ده‌هزار نفر در سین‌کیانگ چین و قزاقستان سکونت دارند. ازبک‌ها مسلمان حنفی‌اند و فرقۀ نقشبندیه در میان آنان پیروان زیادی دارد. زبان ازبکی از گروه زبان‌های ترکی قرلقی است و از سه گویش چغتایی و قپچاقی و اغزی ترکیب شده است. در زبان ازبکی تعداد زیادی لغات روسی و عربی و فارسی وجود دارد. الفبای این زبان تا پیش از انقلاب اکتبر همان الفبای عربی بود و پس از آن بر پایۀ خط سیریل، الفبای جدیدی ساخته شد. پس از فروپاشی اتحاد شوروی، خط سابق به خط لاتین تبدیل شد. این قوم در قرون ۸ـ۹ق، از ترکیب ترکان و مغولان و اردوی زرین و همچنین بعضی اقوام ایرانی به‌وجود آمد. هستۀ مرکزی اولیۀ این قوم را قیات‌های مغول تشکیل می‌دادند و رهبری ازبکان تا انقراض دولت‌های آنان با خان‌ها و خان‌زادگان مغول بود. در دولت شیبانیان ازبک ماورا‌ءالنهر، خوانینی از تبار جوجی و طوایف مغول از امتیازات ویژه‌ای نسبت به خوانین و طوایف ازبک برخوردار بودند. نام ازبک به احتمال قوی پیش از غیاث‌الدین محمد ازبک، پادشاه بزرگ مغولان اردوی زرین (۷۱۳ـ۷۴۲ق)، معمول بوده است. شهر سرای، مرکز اردوی زرین در اوایل قرن ۸ق، کرسی تاتارهای ازبک خوانده می‌شد. بسیاری از ازبکان در قرون ۸ـ۹ق به‌سمت خوارزم و ماوراءالنهر مهاجرت کردند. بعضی از ازبکان در جنگ‌هایی علیه تیمور شرکت داشتند و بعضی دیگر نیز به او پیوستند. قلمرو ازبکان در دوران ابوالخیر خان، مؤسس دولت شیبانیان ماوراء‌النهر (حک: ۸۴۲ـ۸۷۲ق)، و محمدخان شیبانی (۹۰۶ـ۹۱۶ق) از سیحون تا ولگا امتداد داشت. گرمسیر چادرنشینان ازبک در سیحون و سردسیر آنان در اطراف ولگا برگزار می‌شد. آنان فاصلۀ میان دو رودخانه را در عرض دو ماه طی می‌کردند. ازبکان خوارزم و دشت قپچاق در قرن ۹ق ده‌ها بار به استرآباد حمله آوردند. در سلطنت شاهرخ تیموری همواره چندهزار نفر از نظامیان دولت در استرآباد مستقر بودند تا مانع حملات ازبک‌ها گردند. ازبکان در سلطنت محمدخان/شیبک‌خان بر قسمتی از شمال شرق ایران تسلط یافتند. پیروزی شاه‌اسماعیل صفوی بر شیبک‌خان و قتل او به‌دست قزلباشان در ۹۱۶ق، این مردم را برای چندین سال از مرزهای ایران دور کرد. با این همه ازبکان تا دوران شاه‌عباس اول صفوی همواره به خراسان حمله می‌آوردند و چند سالی بر خراسان حاکم شدند. پیروزی شاه‌عباس اول صفوی بر ازبکان و انقراض شیبانیان و استقرار کردان چمشگزکلو در شمال خراسان و ترکان قاجاری در استرآباد و مرو، دامنۀ حملات ازبکان را به‌شدت محدود ساخت. سقوط صفویان بار دیگر حملات مهاجمان ازبک را به همراه آورد، اما با تشکیل دولت افشاریه، این حملات متوقف شد. نادرشاه چندهزار نفر از ازبکان را به سپاه خود وارد کرد. عطاخان ازبک ازجمله سرداران شجاع سپاه نادر بود. او با چندهزار جنگجوی ازبک سرانجام به کریم‌خان زند پیوست. محمدامین‌خان توره حاکم ازبک خوارزم در ۱۲۷۱ق به خراسان حمله آورد اما مغلوب شد و به‌قتل رسید. بسیاری از ازبکان ماوراءالنهر تا قرن ۱۳ق چادرنشین بودند. این قوم در آن زمان از ۳۲ طایفۀ بزرگ و صدها تیره و طایفۀ کوچک تشکیل می‌شد. گروه‌هایی از اینان ساکن شهرها و جمعی نیز ساکن روستاها بودند. نیمی از شهریان، زمستان‌ها را به روستاها می‌رفتند. بعضی از ازبکان در قرون ۱۲ـ۱۳ق به خدمات شهری نظیر تجارت و پیشه‌وری و همچنین به خدمات شهری دیوانی روی آوردند. سایر ازبکان اینان را سارت می‌نامیدند. عنوان مزبور عموماً برای تاجیکان و ازبکان شهرنشین و ازبکانی به‌کار می‌رفت که چادرنشینی را ترک گفته بودند. روس‌های نیمۀ نخست قرن ۱۳ق درصدد تسلط بر آسیای میانه برآمدند. اینان در ۱۲۸۲ق شهر تاشکند و در ۱۲۸۴ق شهرهای بخارا و سمرقند را تصرف کردند و استان ترکستان را تشکیل دادند و خطوط آهن روسیه را به آسیای میانه آوردند و این قطعه از خاک آسیا را با سایر نقاط روسیه پیوند دادند. بسیاری از روس‌ها پس از ورود به آسیای میانه در شهرها ساکن شدند. شهر تاشکند پایتخت جمهوری ازبکستان در دوران شوروی، چهارمین شهر بزرگ شوروی به‌شمار می‌آمد. قلمرو تاشکند پس از انقلاب اکتبر به‌دست نیروهای ضد انقلاب افتاد اما در ۱۹۱۹ دولت شوروی بار دیگر در این سرزمین مستقر شد و در ۱۹۲۴ـ۱۹۲۵ از تفکیک قلمروهای قومی، جماهیر کنونی آسیای میانه، ازجمله جمهوری سوسیالیستی ازبکستان، به‌وجود آمد. این جمهوری پس از فروپاشی اتحاد شوروی در ۱۹۹۱ با نام جمهوری ازبکستان به استقلال رسید. نیز ← [[ازبکستان]].&lt;br/&gt; &lt;!--11217800--&gt;<br /> <br /> [[Category:مردم شناسی]] [[Category:اقوام، نژادها و طوایف]]</div>

DaneshGostar