https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87 2026-04-08T08:16:09Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87&diff=2010249582&oldid=prev 2025-07-15T08:06:56Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اپیکوری_گرایی|</del>آیین اپیکور<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون، مارکوس تولیوس|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بوئتیوس، آنیکیوس|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن_میمون|ابن_میمون</del>]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه</del>]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرون_وسطا|قرون_وسطا</del>]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یوهانس_اسکوتوس_اریگنا</del>|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رنه_دکارت</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رنه_دکارت</del>]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باروخ_اسپینوزا</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باروخ_اسپینوزا</del>]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جان_لاک|جان_لاک</del>]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیوید_هیوم|دیوید_هیوم</del>]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[کانت، ایمانوئل|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور</del>]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارل_پوپر_</del>(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مارتین_هایدگر</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مارتین_هایدگر</del>]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ژان_پل_سارتر</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ژان_پل_سارتر</del>]])، پدیدارشناسی ([[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادموند_هوسرل</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادموند_هوسرل</del>]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موریس_مرلوپونتی</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موریس_مرلوپونتی</del>]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لودویگ_ویتگنشتاین</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لودویگ_ویتگنشتاین</del>]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از آیین اپیکور ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون، مارکوس تولیوس|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بوئتیوس، آنیکیوس|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن میمون</ins>]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکمت متعالیه</ins>]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرون وسطا</ins>]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اریگنا، یوهانس اسکوتوس (۸۱۰ـ ح ۸۷۷م)</ins>|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دکارت، رنه (۱۵۹۶ـ۱۶۵۰)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رنه دکارت</ins>]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسپینوزا، باروخ (۱۶۳۲ـ۱۶۷۷)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باروخ اسپینوزا</ins>]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جان لاک</ins>]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیوید هیوم</ins>]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[کانت، ایمانوئل|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرتور شوپنهاور</ins>]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پوپر، کارل </ins>(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هایدگر، مارتین (۱۸۸۹ـ۱۹۷۶)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مارتین هایدگر</ins>]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سارتر، ژان پل (۱۹۰۵ـ۱۹۸۰)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ژان پل سارتر</ins>]])، پدیدارشناسی ([[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هوسرل، ادموند (۱۸۵۹ـ۱۹۳۸)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادموند هوسرل</ins>]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرلوپونتی، موریس (۱۹۰۸ـ۱۹۶۱)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موریس مرلوپونتی</ins>]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویتگنشتاین، لودویگ (۱۸۸۹ـ۱۹۵۱)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لودویگ ویتگنشتاین</ins>]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

Nazanin https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87&diff=2010229797&oldid=prev 2025-04-23T22:38:05Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون، مارکوس تولیوس|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بوئتیوس، آنیکیوس|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)</del>|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)</del>|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون، مارکوس تولیوس|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بوئتیوس، آنیکیوس|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کانت، ایمانوئل</ins>|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش</ins>|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87&diff=2010216079&oldid=prev 2025-02-11T08:17:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنون_الیایی|</del>زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون، مارکوس تولیوس|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بوئتیوس، آنیکیوس|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون، مارکوس تولیوس|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بوئتیوس، آنیکیوس|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87&diff=2010216057&oldid=prev 2025-02-11T07:23:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون_الیایی|زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیسرون،_مارکوس_تولیوس_(۱۰۶_ـ_۴۳_پ_م)</del>|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بویتیوس،_آنیکیوس_(۴۸۰ـ۵۲۴م)</del>|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون_الیایی|زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیسرون، مارکوس تولیوس</ins>|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوئتیوس، آنیکیوس</ins>|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس آکوئیناس قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87&diff=2010197100&oldid=prev 2024-11-12T07:08:56Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون_الیایی|زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون،_مارکوس_تولیوس_(۱۰۶_ـ_۴۳_پ_م)|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بویتیوس،_آنیکیوس_(۴۸۰ـ۵۲۴م)|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توماس_آکوییناس_قدیس</del>|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون_الیایی|زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون،_مارکوس_تولیوس_(۱۰۶_ـ_۴۳_پ_م)|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستینیانوس (ح ۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بویتیوس،_آنیکیوس_(۴۸۰ـ۵۲۴م)|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت کبیر، قدیس (۱۲۰۰-۱۲۸۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توماس آکوئیناس قدیس</ins>|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن ۱۷م [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸م تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن ۱۹م ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹م عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰م انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰م ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰م بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن 20م فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87&diff=2010191313&oldid=prev 2024-10-09T07:04:43Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون_الیایی|زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون،_مارکوس_تولیوس_(۱۰۶_ـ_۴۳_پ_م)|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>و[[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یوستی_نیانوس_</del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ح_۴۸۳ـ۵۶۵م</del>)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بویتیوس،_آنیکیوس_(۴۸۰ـ۵۲۴م)|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلبرت_کبیر،_قدیس_</del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۲۸۰</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۲۰۰م</del>)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس_آکوییناس_قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۷ </del>[[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۸ </del>تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۹ </del>ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۹ </del>عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰ </del>انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰ </del>([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰ </del>بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">20 </del>فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون_الیایی|زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به "سوفیست­‌ها" والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون،_مارکوس_تولیوس_(۱۰۶_ـ_۴۳_پ_م)|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]] و [[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یوستینیانوس </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ح ۴۸۳ـ۵۶۵م</ins>)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بویتیوس،_آنیکیوس_(۴۸۰ـ۵۲۴م)|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]] نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]] نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلبرت کبیر، قدیس </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۲۰۰</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۲۸۰م</ins>)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس_آکوییناس_قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۷م </ins>[[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۸م </ins>تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;در اوایل قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۹م </ins>ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۹م </ins>عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰م </ins>انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰م </ins>([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰م </ins>بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;نهایتا در همین قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">20م </ins>فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87&diff=2010058716&oldid=prev 2019-09-28T09:25:01Z

<p></p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:2042149509 2.jpg|جایگزین=ویتگنشتاین|بندانگشتی|ویتگنشتاین]]<br /> [[پرونده:2042149509 1.jpg|جایگزین=شوپنهاور|بندانگشتی|شوپنهاور]]<br /> [[پرونده:2042149509 6.jpg|جایگزین=دریدا|بندانگشتی|دریدا]]<br /> [[پرونده:2042149509 5.jpg|جایگزین=هایدگر|بندانگشتی|هایدگر]]<br /> [[پرونده:2042149509 4.jpg|جایگزین=کانت|بندانگشتی|کانت]]<br /> [[پرونده:2042149509 3.jpg|alt=نیچه|بندانگشتی|نیچه]]<br /> &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;تاریخ فلسفه&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;سیر تطور فلسفه از آغاز تا اواخر قرن بیستم. در تمدن­‌های باستانی چین، هند و ایران فرزانگان گوناگونی دیدگاه‌­ها و تفکراتشان را درباره­‌ی زندگی و واقعیت غایی مطرح می­‌کردند، اما فلسفه به منزله­‌ی کوششی نظام­‌مند و عقلانی از یونان، در قرن ۶ پیش از میلاد، با مکتب ملطی ([[طالس|طالس]]، [[آناکسیماندروس|اناکسیماندر]]، [[آناکسیمنس|آناکسیمنس]]) آغاز شد. هم اینها و هم فیلسوفان پیش از سقراط ([[فیثاغورس_(ح_۵۸۰ـ_۵۰۰پ_م)|فيثاغورس]]، [[گزنفون|گزنفون]]، [[پارمنیدس|پارمنیدس]]، [[زنون_الیایی|زنون الئایی]]، [[امپدوکلس|امپدوکلس]]، [[آناکساگوراس|آناکساگوراس]]، [[هراکلیتوس|هراکلیتوس]]، [[دموکریتوس|دموکریتوس]]) نظریه­‌پردازانی پرشور بودند و عقایدی چون [[اتمیسم|اتمیسم]]، که دموکریتوس ابداع کرده است، در طرح­‌ریزی­‌های بعدی فکری یافت می­‌شوند. در آغاز، فلسفه هرگونه تلاش فکری را شامل می‌­شد، اما در گذر زمان، شعبه­‌های سنتی فلسفه، چونان حوزه­‌های جداگانه­‌ی تحقیق، پایگاه­‌های خاصی یافته­‌اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;در قرن 5 پیش از میلاد [[سقراط|سقراط]]، که در میان معلمان موسوم به &quot;سوفیست­‌ها&quot; والاترین مقام را داشت، علم اخلاق را بنیاد نهاد؛ [[افلاطون|افلاطون]] دستگاهی از ایده­‌های کلی یا مُثُل را ابداع کرد؛ [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] منطق را به وجود آورد. مکتب­‌های بعدی عبارتند: از [[اپیکوری_گرایی|آیین اپیکور]] ([[اپیکوروس_(۳۴۱ـ۲۷۰پ_م)|اپیکوروس]])؛ [[رواقی_گرایی|آیین رواقی]] (زنون)؛ شک‌­گرایی ([[پیرون_(ح_۳۶۰ـ_ح_۲۷۰پ_م)|پیرون]])؛ التقاطیان -که بی‌­آن­‌که مکتبی تشکیل دهند هر آنچه از نظام­‌های گوناگون بود برمی­‌گرفتند ([[سیسرون،_مارکوس_تولیوس_(۱۰۶_ـ_۴۳_پ_م)|سیسرون]] و [[سنکا،_لوکیوس_آنایوس_(ح_۴پ_م_ـ_ح_۶۵م)|سنکا]]) و [[نوافلاطونی_گرایی|نوافلاطونیان]] -که عنصری عرفانی در دستگاه فکری افلاطون گنجانیدند ([[فیلون_یهودی_(ح_۳۰پ_م_ـ_ح_۴۰م)|فیلون]]&amp;nbsp;و[[فلوطین_(مصر_۲۰۵ـ۲۷۰م)|&amp;nbsp;فلوطین]]). بسته شدن مدرسه­‌های فلسفه­‌ی آتن به دست [[یوستی_نیانوس_(ح_۴۸۳ـ۵۶۵م)|یوستی­نیانوس]] (۵۲۹م) و مهاجرت برخی فیلسوفان به ایران، پایان فلسفه­‌ی باستان را رقم می­‌زند. اگر چه [[بویتیوس،_آنیکیوس_(۴۸۰ـ۵۲۴م)|بوئتیوس]] (فيلسوف رومی) خطوط اصلی فلسفه­‌ی یونانی را به غرب انتقال داد، اندیشه­ی یونانی در آثار فیلسوفان مسلمانی چون [[ابن_سینا،_حسین_بن_عبدالله_(خرمیثن_۳۷۰ـ_همدان_۴۲۸)|ابن سینا]] و [[ابن_رشد،_ابوالولید_محمد_(قرطبه_۵۲۰ـ_مراکش_۵۹۵ق)|ابن رشد]] و فیلسوفانی یهودی چون [[ابن_جبرون،_سلیمان_بن_یهودا_(ح_۱۰۲۰ـ_ح_۱۰۵۷م)|ابن جبرون و]] [[ابن_میمون|ابن_میمون]] نیز برقرار ماند. در واقع فلسفه­‌ی یونانی در جهان اسلام بود که جایگاه والای خود را یافت. آثار فلسفی از زبان یونانی و سریانی به عربی درآمد، تفکر فلسفی رواج یافت و به تدریج بر تعداد مسائل فلسفه افزوده و دامنه­‌ی آن گسترده‌­تر شد.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;[[کندی،_یعقوب_بن_اسحاق_(کوفه_ح_۱۸۵ـ_بغداد_ح_۲۶۰_ق)|کندی]] (قرن ۳ق) را نخستین فیلسوف اسلامی می­‌دانند، ولی در واقع [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]] مؤسس فلسفه­‌ی اسلامی بوده و او را معلم ثانی (در مقابل معلم اول- ارسطو) نامیده‌­اند. ابن سینا هرچند پیرو ارسطو بوده، ولی به حكمت مشرقی و اندیشه­‌ی ایرانی هم نظر داشت. امری که [[سهروردی،_شهاب_الدین_عمر_(سهرورد_۵۳۹ـ_بغداد_۶۳۲ق)|سهروردی]] با ترکیب حکمت عقلی و حکمت ذوقی به آن گسترش بخشید و فلسفه­‌ی اشراق را پدید آورد. فلسفه‌­ی اسلامی سرانجام در [[ملاصدرا،_محمد_بن_ابراهیم_(شیراز_۹۸۰/۹۷۹ـ_بصره_۱۰۵۰ق)|ملاصدرا به]] اوج خود رسید و او سه جریان عمده­‌ی فکری (یعنی فلسفه­‌ی یونانی مشائی، فلسفه­‌ی ایرانی اشراقی و عرفان نظری) را در دستگاهی جامع گرد هم آورد و نام دستگاه فلسفی خود را [[حکمت_متعالیه|حکمت_متعالیه]]&amp;nbsp;نهاد.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;در غرب، در اوایل دوره­‌ی [[قرون_وسطا|قرون_وسطا]]، [[یوهانس_اسکوتوس_اریگنا|يوهانس اسکوتوس اریگنا]]&amp;nbsp;نظامی نوافلاطونی درافکند. در قرن ۱۲م متن نوشته­‌های ارسطو از نو کشف شد و فیلسوفان مَدرسی را بر سر شوق آورد؛ به ویژه کسانی که مشتاق آشتي فلسفة باستان با معتقدات مسیحی بودند (از جمله [[آنسلم_قدیس|آنسلم]]، [[آبلار،_پیر_(۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)|آبلار]]، [[آلبرت_کبیر،_قدیس_(۱۲۸۰-۱۲۰۰م)|آلبرتوس ماگنوس]]، [[توماس_آکوییناس_قدیس|آکوئیناس]]، [[دانس_اسکوتس،_جان_(ح_۱۲۶۶ـ۱۳۰۸م)|دانس&amp;nbsp;اسکوتس]] و ويليام آكمی&lt;ref&gt;William of Ockham&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;در قرن ۱۷ [[رنه_دکارت|رنه_دکارت]]، [[لایب_نیتس،_گوتفرید_ویلهلم_فون_(۱۶۴۶ـ۱۷۱۶)|گوتفرید لایب­نیتس]] و [[باروخ_اسپینوزا|باروخ_اسپینوزا]] با عقل­‌گرایی و اعتقادشان به برهان ریاضی، آغاز فلسفه­‌ی جدید را رقم زدند. در قرن­‌های ۱۷ و ۱۸ تجربه‌­گرایان بریتانیایی ([[جان_لاک|جان_لاک]]، [[بارکلی،_جورج_(۱۶۸۵ـ۱۷۵۳)|جورج &amp;nbsp;بارکلی]]، [[دیوید_هیوم|دیوید_هیوم]]) در مورد چیستی و چه‌گونگی شناخت، به علوم و تجربه­‌ی حسی روی آوردند. [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت]] کوشيد آنچه را می‌­توانیم بشناسیم تعریف و مشخص کند و نادرستی شکاکیت و متافیزیک نظری را در فلسفه­‌ی نقدی خود به اثبات رساند.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;در اوایل قرن ۱۹ ایدآلیست­‌های کلاسیک آلمانی ([[فیشته،_یوهان_گوتلیب_(۱۷۶۲ـ۱۸۱۴)|فیشته]]، [[شلینگ،_فریدریش_(۱۷۷۵ـ۱۸۵۴)|شلینگ]]، [[هگل،_گیورگ_ویلهلم_فریدریش_(۱۷۷۰ـ۱۸۳۱)|هگل]]) محدودیتی را که کانت در مورد شناخت آدمی قایل بود، رد کردند. جریان‌­های درخور توجه قرن ۱۹ عبارتند از: خداناشناسی بدبینانه­‌ی [[آرتور_شوپنهاور|آرتور_شوپنهاور]]، [[نیچه،_فریدریش_ویلهلم_(۱۸۴۴ـ۱۹۰۰)|نیچه و]] [[سورن_کی_یرکگور|سورن کی­‌ یر­کگور]] که به [[اگزیستانسیالیسم|اگزیستانسیالیسم]] قرن ۲۰ انجامید؛ عمل‌­گرایی ([[مایو،_ویلیام_جیمز_(۱۸۶۱ـ_۱۹۳۹)|ویلیام جیمز و]] [[جان_دیویی|جان_دیویی]]) و نوهگليسم در آستانه­‌ی قرن ۲۰ ([[برادلی،_فرانسیس_هربرت_(۱۸۶۴ـ۱۹۲۴)|ف. ه. برادلی]]، [[گرین،_تامس_هیل_(۱۸۳۶ـ۱۸۸۲)|ت. ه. گرین]] و [[جوسایا_رویس|جوسایا رويس]]).&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;برخی از جنبش­‌های مربوط به قرن ۲۰ بدین قرارند: [[پوزیتیویسم|پوزیتیویسم]][[پوزیتیویسم_منطقی|منطقی]] ([[رودولف_کارناپ_(۱۸۹۱ـ۱۹۷۰)|رودولف كارناپ]]، [[کارل_پوپر_(۱۹۰۲ـ۱۹۹۴)|کارل پوپر]] و آلفرد ایر&lt;ref&gt; Alfred Jules Ayer&lt;/ref&gt;)، نوتوماس‌­گرایی ([[ماریتن،_ژاک_(۱۸۸۲ـ۱۹۷۳)|ژاک ماريتن]])، اگزیستانسیالیسم ([[مارتین_هایدگر|مارتین_هایدگر]]، [[یاسپرس،_کارل_(۱۸۸۳ـ۱۹۶۹)|کارل ياسپرس]] و [[ژان_پل_سارتر|ژان_پل_سارتر]])، پدیدارشناسی ([[ادموند_هوسرل|ادموند_هوسرل]]، [[موریس_مرلوپونتی|موریس_مرلوپونتی]])، فلسفه­‌ی تحلیلی و زبانی (ب[[برتراند_راسل|رتراند راسل]]، [[مور،_جورج_ادوارد_(۱۸۷۳ـ۱۹۵۸)|جی&amp;nbsp;ای مور]]، [[لودویگ_ویتگنشتاین|لودویگ_ویتگنشتاین]]، [[گیلبرت_رایل_(۱۹۰۰-۱۹۷۶)|گیلبرت رایل]] و ویلارد کوئین&lt;ref&gt;Willard Van Orman Quine&lt;/ref&gt;).&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;نهایتا در همین قرن 20 فیلسوفان انگلیسی­‌زبان با تأثیر از کار راسل در زمینه­‌ی منطق صوری و کتاب پژوهش­‌های فلسفی ویتگنشتاین، به مبحث ماهیت و حدود زبان، به ویژه در ارتباط با زبانی که برای بیان مسائل فلسفی به کار برده می­‌شود علاقه‌­ی فراوانی نشان داده‌­اند.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; <br /> ----<br /> &lt;p dir=&quot;LTR&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; <br /> [[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]<br /> &lt;references /&gt;</div>

Reza rouzbahani