https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86 2026-04-04T01:26:56Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=2010288384&oldid=prev 2025-12-31T05:09:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شهرستان =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شهرستان =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| بخش =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| بخش =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موقعیت =  شین‌جیان (سین کیانگ)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق چین، </del>حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت اورومچی</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موقعیت =  شین‌جیان (سین کیانگ)، حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت اورومچی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| جمعیت =   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| جمعیت =   </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| تولیدات و صنایع مهم = سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی جادۀ ابریشم</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| تولیدات و صنایع مهم = سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی جادۀ ابریشم</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| برخی بناهای مهم =  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| برخی بناهای مهم = <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسجد امین، ساخته شده در قرن 12</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شهر ها و آبادی های مهم =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شهر ها و آبادی های مهم =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> </table>

Shahraabi https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=2010288383&oldid=prev 2025-12-31T05:07:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{الگو:جعبه اطلاعات شهر6</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| کشور =چین</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نام فارسی = تورفان </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|نام لاتین =Turfan</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نام‌ قدیمی = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نام دیگر =طُرفان</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| استان = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| شهرستان = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| بخش = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| موقعیت =  شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق چین، حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت اورومچی</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| جمعیت =  </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| مساحت =</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نوع اقلیم = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| ارتفاع از سطح دریا = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| تولیدات و صنایع مهم = سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی جادۀ ابریشم</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| برخی بناهای مهم = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| شهر ها و آبادی های مهم = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:14251600-1.jpg|بندانگشتی|مسجد و مناره امین در تورفان، ساخته شده در قرن 12]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:14251600-1.jpg|بندانگشتی|مسجد و مناره امین در تورفان، ساخته شده در قرن 12]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان (Turfan) &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان (Turfan) &lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

Shahraabi https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=2010288381&oldid=prev 2025-12-31T05:02:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:14251600-1.jpg|بندانگشتی|مسجد و مناره امین در تورفان، ساخته شده در قرن 12]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تورفان (Turfan) &lt;br&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تورفان (Turfan) &lt;br&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: طُرفان) [[واحه|واحه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق [[چین]]. در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت [[اورومچی]] قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی [[جاده ابریشم|جادۀ ابریشم]]، از هامی تا [[کاشغر]] و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش [[مانی (۲۱۶ـ۲۷۶م)|مانی]] به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه خط پهلوی، خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت [[آلمان]] و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]]</del>(یا: طُرفان) [[واحه|واحه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق [[چین]]. در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت [[اورومچی]] قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی [[جاده ابریشم|جادۀ ابریشم]]، از هامی تا [[کاشغر]] و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش [[مانی (۲۱۶ـ۲۷۶م)|مانی]] به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه خط پهلوی، خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت [[آلمان]] و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ جهان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ جهان]]</div></td></tr> </table>

Shahraabi https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=2010288378&oldid=prev 2025-12-31T04:52:26Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Turfan) </ins>&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]](یا: طُرفان) [[واحه|واحه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق [[چین]]. در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت [[اورومچی]] قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی [[جاده ابریشم|جادۀ ابریشم]]، از هامی تا [[کاشغر]] و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش [[مانی (۲۱۶ـ۲۷۶م)|مانی]] به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه خط پهلوی، خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت [[آلمان]] و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]](یا: طُرفان) [[واحه|واحه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق [[چین]]. در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت [[اورومچی]] قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی [[جاده ابریشم|جادۀ ابریشم]]، از هامی تا [[کاشغر]] و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش [[مانی (۲۱۶ـ۲۷۶م)|مانی]] به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه خط پهلوی، خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت [[آلمان]] و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td></tr> </table>

Shahraabi https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=2010288377&oldid=prev 2025-12-31T04:50:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]](یا: طُرفان) [[واحه|واحه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق [[چین]]. در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت [[اورومچی]] قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی [[جاده ابریشم|جادۀ ابریشم]]، از هامی تا [[کاشغر]] و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش [[مانی (۲۱۶ـ۲۷۶م)|مانی]] به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>خط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوی]]، </del>خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت [[آلمان]] و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]](یا: طُرفان) [[واحه|واحه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق [[چین]]. در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت [[اورومچی]] قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی [[جاده ابریشم|جادۀ ابریشم]]، از هامی تا [[کاشغر]] و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش [[مانی (۲۱۶ـ۲۷۶م)|مانی]] به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه خط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوی، </ins>خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت [[آلمان]] و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ جهان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ جهان]]</div></td></tr> </table>

Shahraabi https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=2010288376&oldid=prev 2025-12-31T04:48:26Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تورفان &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]](یا: طُرفان) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واحه‌ای </del>در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چین، </del>در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت اورومچی قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی جادۀ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابریشم، </del>از هامی تا کاشغر و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش مانی به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه خط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوی، </del>خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت آلمان و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]](یا: طُرفان) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[واحه|واحه‌]]&lt;nowiki/&gt;ای </ins>در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[چین]]. </ins>در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اورومچی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جاده ابریشم|</ins>جادۀ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابریشم]]، </ins>از هامی تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاشغر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۲۱۶ـ۲۷۶م)|مانی]] </ins>به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوی]]، </ins>خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آلمان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ جهان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ جهان]]</div></td></tr> </table>

Shahraabi https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=1201676&oldid=prev 2019-07-24T05:23:50Z

<p>جایگزینی متن - &#039;\\1&#039; به &#039;&lt;!--1&#039;</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br /> تورفان &lt;br&gt;<br /> [[پرونده: 14251600.jpg | بندانگشتی|مسجد امين، ساخته شده در قرن 12]](یا: طُرفان) واحه‌ای در شین‌جیان (سین کیانگ)، غربی‌ترین ایالت جمهوری خلق چین، در حدود ۱۵۰کیلومتری جنوب شرقی مرکز ایالت اورومچی قرار دارد و در گذشته به‌دلیل موقعیت سرحدی‌اش میان قبایل بدوی شمال و دیگر واحه‌های متمدن جنوب، در اصل مهاجرنشینی نظامی برای حکومت‌های مختلف چین بوده است. این شهر سال‌های متمادی یکی از مراکز مهم تجاری شاخۀ شمالی و اصلی جادۀ ابریشم، از هامی تا کاشغر و نیز چهارراه ادیان مختلفی چون بودایی، مسیحی، مانوی و بعدها اسلام بوده است. در قرن ۹، به‌دلیل ثبات نسبی‌ای که در منطقه به‌وجود آمد، به‌تدریج بازرگانان مسلمان از سوی غرب در طول شاخۀ شمالی جادۀ ابریشم متوطن شدند؛ اما ورود ترکان اویغوری به آن‌جا، که پس از فروپاشی شهریاری‌شان و سقوط قره بلقسون به‌دست قرقیزها از درۀ اُرخونِ مغولستان بدین‌جا کوچیدند و موفق شدند در ۸۴۶م دولتشان را در خوچو (از این تاریخ به بعد: قراخوجه) دوباره بنیان گذارند، برای تاریخ تورفان یک نقطه عطف محسوب می‌شود. اندکی بعد، در ترکستان شرقی، و البته در تورفان نیز، پیروان کیش مانی به‌سرعت جای بوداییان را گرفتند و آن را بزرگ‌ترین و البته آخرین پایگاه کیش مانوی در شرق ساختند. در ناحیه تورفان، و نه شهر تورفان (که خوچو و مناطق دیگر را نیز دربر می‌گیرد)، بزرگ‌ترین مجموعه دست‌نوشته‌های ایرانی مانوی کشف شده است. این قطعات میان سال‌های ۷۶۲ تا ۸۳۲م استنساخ شده‌اند و بنابراین طبیعی است که تصور می‌شود اکثر آن‌ها از قره بلقسون ـ پایتخت پیشین اویغورها ـ به خوچو و تورفان منتقل شده است. مجموعه دست‌نویس‌های تورفان به‌طور کلی به هفده زبان، ازجمله پارسی میانه، پارتی، فارسی نو، سغدی، بلخی و سکایی تومشوق؛ و سیزده گروه خطی، ازجمله دو گونه خط پهلوی، خط سغدی و خط مانوی نگاشته شده‌اند. در مجموعه دست‌نوشته‌های تورفانی، اگرچه بیشتر قطعات درونمایه‌ای دینی از ادیان بودایی، مسیحی و مانوی دارند، از اسناد تجاری، پیمان‌نامه‌ها، نامه‌ها، واژه‌نامه‌ها، نوشته‌های پزشکی و طلسم‌ها نیز بی‌بهره نیست. کاملاً معلوم است که مانویان متأخر تورفان و پیرامون آن تحت تأثیر اسلام و مسلمانان قرار گرفتند، زیرا دست‌نویس‌های متأخر مانوی با انبوهی از واژگان عربی و به‌ویژه واژگان دینی اسلام ـ البته به خط مانوی ـ روبه‌رو هستیم. در اوایل قرن ۱۵، طایفه خوجه که اصلاً بخارایی بود، بر ناحیه مسلط شد و تا ۱۷۵۹ بر تورفان و نواحی دیگر حکومت کرد. در ۱۸۶۶ مسلمانی اویغور به‌نام یعقوب‌بیگ دولت کاشغریه را در تورفان تأسیس کرد که مورد حمایت دولت عثمانی نیز قرار گرفت. جنبش‌های استقلال‌طلبانه اویغورها، قزاق‌ها و قرقیزها علیه حکومت مرکزی تا ۱۹۱۲ ادامه یافت؛ سالی که تورفان مرکز اداری منطقه شد و اولین هیئت اکتشافی تورفان‌پژوهی را ـ که از طرف دولت آلمان و با هدایت آلبرت گرونودل و آلبرت فن لوکک اعزام شد ـ پذیرفت. درپی جنبش‌های مردمی، در ۱۹۳۳ حکومتی ترکی ـ اسلامی در ترکستان شرقی ایجاد شد، اما حکومت مرکزی چین چهار سال بعد این جمهوری مستقل کوچک را با کمک شوروی از میان برد. از ۱۹۵۳ تاکنون تورفان یکی از شهرهای مهم و تاریخی ایالت خودمختار اویغوری ترکستان شرقی باقی ماند؛ این شهر نسبتاً کوچک در دامان بیابان تاکلاماکان، با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های بسیار سرد، که قرن‌ها امانت‌دار گنج نهان مردمانی بافرهنگ، بازرگان و هنرمند بود، جایگاهی ویژه در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد.<br /> &lt;br&gt;&lt;!--14251600--&gt;<br /> [[رده:تاریخ جهان]]<br /> [[رده:چین]]<br /> [[رده:جغرافیای آسیا]]<br /> [[رده:جغرافیای انسانی چین]]</div>

DaneshGostar