https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84فانوس خیال - تاریخچهٔ نسخهها2026-05-19T22:57:54Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.0https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%81%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84&diff=2010222734&oldid=prevNazanin در ۱۵ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۳۸2025-03-15T03:38:26Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۵ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۳۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فانوس خیال <br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فانوس خیال <br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>وسیلۀ سرگرمی و هنری قدیمی. کاربرد این وسیله از دو قرن پیش ازمیان رفته و اصطلاحهای مربوط به آن نیز فراموش شده است؛ وسیلهای که در فاصلۀ شمع یا چراغ و پردۀ فانوس آن، اشکالی رنگین قرار میگرفت تا سایۀ آن براثر نور شمع یا چراغ بر پردۀ فانوس نمودار شود و بهسبب تعبیۀ چند اسباب دیگر شکلها به گردش درمیآمدند و سایۀ آنها بر روی فانوس دیده میشد. چنین وسیلهای از قرن ۶ق، و احتمالاً سالها پیش از آن، تا ۲۰۰ سال قبل، در ایران شناخته و معروف بوده و شاعران و فرهنگنویسان در شعرها و فرهنگهای خود بارها بدان اشاره کردهاند. کهنترین اشارهای که در اشعار و نوشتههای فارسی تاکنون دیده شده رباعی منسوب به خیام است که وجود و استفاده از این وسیلۀ سرگرمی را در قرن ۶ق در ایران مدلل میدارد: این چرخ فلک که ما در او حیرانیم/ فانوس خیال از او مثالی دانیم. خورشید چراغ دان و عالم فانوس/ ما چون صوریم کاندرو گردانیم.</p><p>از قرون ۱۱ و ۱۲ق بهبعد در شعرها و نوشتههای فارسی، اشاره به «فانوس خیال» تقریباً روبه تزاید گذاشت و فرهنگنویسان آن را در فرهنگهای خود وارد کرده، ضمن توضیح و تشریح آن، نمونههایی از شعرهای شاعران را نیز دربارۀ این وسیلۀ نمایش به گواه آوردند و از این شعرها و نوشتهها است که ساختار و عمل «فانوس خیال» معلوم میشود؛ مثلاً در فرهنگ برهان قاطع (تألیف ۱۰۶۲ ق) «فانوس خیال» چنین تعریف شده است: «فانوسی باشد که در آن صورتها کشند و آن صورتها به هوای آتش چراغ به گردش درآید.» و در فرهنگ رشیدی (تألیف ۱۰۶۴ق) نوشته شده است: «فانوسی است که در او صورتها کشند و آن صورتها به زور دود فتیله بگردد.»؛ اما دقیقترین توصیف از «فانوس خیال»، در فرهنگ غیاث اللغات (تألیف ۱۲۴۲ق) آمده که مینویسد: «فانوس خیال و فانوس خیالی، فانوسی باشد که اندرون آن گرد شمع یا گرد چراغ بر چیزی حلقهای، تصاویر از کاغذ تراشیده وصل کنند و آن چیز را به گردش آرند، عکس تصاویر از بیرون فانوس با یک گونه لطف مینماید». آنچه از مجموع مطالب فرهنگها و مفهوم شعرها بهدست میآید این است که این وسیلۀ سرگرمی یا چراغ نمایش، «فانوس خیال، فانوس خیالی و فانوس سرگردان» نام داشته و سایهها بر روی پردۀ بیرونی آن، به وسیلۀ نور شمع یا چراغ منعکس میشده است و در دور جدار استوانه یا حلقه داخلی، اشکال سبک وزن مختلفی همچون صورتهای زیبا، رقاصان درحال رقص، صورت پروانه و غیره نقاشی یا بریده و نصب میشده، و این استوانه براثر جریان هوا به دور منشأ نور میگردیده و سایۀ صورتهای رنگین از بیرون فانوس (خارج جدار دوم) مانند پر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طاووس، </del>رنگارنگ، دیده میشده و اشکالی خیالانگیز را بهوجود میآورده است.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>وسیلۀ سرگرمی و هنری قدیمی. کاربرد این وسیله از دو قرن پیش ازمیان رفته و اصطلاحهای مربوط به آن نیز فراموش شده است؛ وسیلهای که در فاصلۀ شمع یا چراغ و پردۀ فانوس آن، اشکالی رنگین قرار میگرفت تا سایۀ آن براثر نور شمع یا چراغ بر پردۀ فانوس نمودار شود و بهسبب تعبیۀ چند اسباب دیگر شکلها به گردش درمیآمدند و سایۀ آنها بر روی فانوس دیده میشد. چنین وسیلهای از قرن ۶ق، و احتمالاً سالها پیش از آن، تا ۲۰۰ سال قبل، در ایران شناخته و معروف بوده و شاعران و فرهنگنویسان در شعرها و فرهنگهای خود بارها بدان اشاره کردهاند. کهنترین اشارهای که در اشعار و نوشتههای فارسی تاکنون دیده شده رباعی منسوب به خیام است که وجود و استفاده از این وسیلۀ سرگرمی را در قرن ۶ق در ایران مدلل میدارد: این چرخ فلک که ما در او حیرانیم/ فانوس خیال از او مثالی دانیم. خورشید چراغ دان و عالم فانوس/ ما چون صوریم کاندرو گردانیم.</p><p>از قرون ۱۱ و ۱۲ق بهبعد در شعرها و نوشتههای فارسی، اشاره به «فانوس خیال» تقریباً روبه تزاید گذاشت و فرهنگنویسان آن را در فرهنگهای خود وارد کرده، ضمن توضیح و تشریح آن، نمونههایی از شعرهای شاعران را نیز دربارۀ این وسیلۀ نمایش به گواه آوردند و از این شعرها و نوشتهها است که ساختار و عمل «فانوس خیال» معلوم میشود؛ مثلاً در فرهنگ برهان قاطع (تألیف ۱۰۶۲ ق) «فانوس خیال» چنین تعریف شده است: «فانوسی باشد که در آن صورتها کشند و آن صورتها به هوای آتش چراغ به گردش درآید.» و در فرهنگ رشیدی (تألیف ۱۰۶۴ق) نوشته شده است: «فانوسی است که در او صورتها کشند و آن صورتها به زور دود فتیله بگردد.»؛ اما دقیقترین توصیف از «فانوس خیال»، در فرهنگ غیاث اللغات (تألیف ۱۲۴۲ق) آمده که مینویسد: «فانوس خیال و فانوس خیالی، فانوسی باشد که اندرون آن گرد شمع یا گرد چراغ بر چیزی حلقهای، تصاویر از کاغذ تراشیده وصل کنند و آن چیز را به گردش آرند، عکس تصاویر از بیرون فانوس با یک گونه لطف مینماید». آنچه از مجموع مطالب فرهنگها و مفهوم شعرها بهدست میآید این است که این وسیلۀ سرگرمی یا چراغ نمایش، «فانوس خیال، فانوس خیالی و فانوس سرگردان» نام داشته و سایهها بر روی پردۀ بیرونی آن، به وسیلۀ نور شمع یا چراغ منعکس میشده است و در دور جدار استوانه یا حلقه داخلی، اشکال سبک وزن مختلفی همچون صورتهای زیبا، رقاصان درحال رقص، صورت پروانه و غیره نقاشی یا بریده و نصب میشده، و این استوانه براثر جریان هوا به دور منشأ نور میگردیده و سایۀ صورتهای رنگین از بیرون فانوس (خارج جدار دوم) مانند پر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طاووس]]، </ins>رنگارنگ، دیده میشده و اشکالی خیالانگیز را بهوجود میآورده است.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--33023500--></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--33023500--></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فناوری و صنایع]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فناوری و صنایع]]</div></td></tr>
</table>Nazaninhttps://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%81%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84&diff=1178065&oldid=prevDaneshGostar: جایگزینی متن - '00-->\' به '00-->'2019-07-24T05:23:50Z<p>جایگزینی متن - '00-->\' به '00-->'</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
فانوس خیال <br><br />
<p>وسیلۀ سرگرمی و هنری قدیمی. کاربرد این وسیله از دو قرن پیش ازمیان رفته و اصطلاحهای مربوط به آن نیز فراموش شده است؛ وسیلهای که در فاصلۀ شمع یا چراغ و پردۀ فانوس آن، اشکالی رنگین قرار میگرفت تا سایۀ آن براثر نور شمع یا چراغ بر پردۀ فانوس نمودار شود و بهسبب تعبیۀ چند اسباب دیگر شکلها به گردش درمیآمدند و سایۀ آنها بر روی فانوس دیده میشد. چنین وسیلهای از قرن ۶ق، و احتمالاً سالها پیش از آن، تا ۲۰۰ سال قبل، در ایران شناخته و معروف بوده و شاعران و فرهنگنویسان در شعرها و فرهنگهای خود بارها بدان اشاره کردهاند. کهنترین اشارهای که در اشعار و نوشتههای فارسی تاکنون دیده شده رباعی منسوب به خیام است که وجود و استفاده از این وسیلۀ سرگرمی را در قرن ۶ق در ایران مدلل میدارد: این چرخ فلک که ما در او حیرانیم/ فانوس خیال از او مثالی دانیم. خورشید چراغ دان و عالم فانوس/ ما چون صوریم کاندرو گردانیم.</p><p>از قرون ۱۱ و ۱۲ق بهبعد در شعرها و نوشتههای فارسی، اشاره به «فانوس خیال» تقریباً روبه تزاید گذاشت و فرهنگنویسان آن را در فرهنگهای خود وارد کرده، ضمن توضیح و تشریح آن، نمونههایی از شعرهای شاعران را نیز دربارۀ این وسیلۀ نمایش به گواه آوردند و از این شعرها و نوشتهها است که ساختار و عمل «فانوس خیال» معلوم میشود؛ مثلاً در فرهنگ برهان قاطع (تألیف ۱۰۶۲ ق) «فانوس خیال» چنین تعریف شده است: «فانوسی باشد که در آن صورتها کشند و آن صورتها به هوای آتش چراغ به گردش درآید.» و در فرهنگ رشیدی (تألیف ۱۰۶۴ق) نوشته شده است: «فانوسی است که در او صورتها کشند و آن صورتها به زور دود فتیله بگردد.»؛ اما دقیقترین توصیف از «فانوس خیال»، در فرهنگ غیاث اللغات (تألیف ۱۲۴۲ق) آمده که مینویسد: «فانوس خیال و فانوس خیالی، فانوسی باشد که اندرون آن گرد شمع یا گرد چراغ بر چیزی حلقهای، تصاویر از کاغذ تراشیده وصل کنند و آن چیز را به گردش آرند، عکس تصاویر از بیرون فانوس با یک گونه لطف مینماید». آنچه از مجموع مطالب فرهنگها و مفهوم شعرها بهدست میآید این است که این وسیلۀ سرگرمی یا چراغ نمایش، «فانوس خیال، فانوس خیالی و فانوس سرگردان» نام داشته و سایهها بر روی پردۀ بیرونی آن، به وسیلۀ نور شمع یا چراغ منعکس میشده است و در دور جدار استوانه یا حلقه داخلی، اشکال سبک وزن مختلفی همچون صورتهای زیبا، رقاصان درحال رقص، صورت پروانه و غیره نقاشی یا بریده و نصب میشده، و این استوانه براثر جریان هوا به دور منشأ نور میگردیده و سایۀ صورتهای رنگین از بیرون فانوس (خارج جدار دوم) مانند پر طاووس، رنگارنگ، دیده میشده و اشکالی خیالانگیز را بهوجود میآورده است.</p><br />
<br><!--33023500--><br />
[[رده:فناوری و صنایع]]<br />
[[رده:تجهیزات و تاسیسات و محصولات صنعتی]]<br />
[[رده:هنر]]<br />
[[رده:اصطلاحات، تاریخ عمومی و اشخاص]]</div>DaneshGostar