https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82 2026-08-25T18:16:47Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82&diff=2010298449&oldid=prev 2026-08-25T05:57:32Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;'''تاریخچه:''' &lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو (۳۸۴ـ ۳۲۲پ م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی آثار ارسطو به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر افرودیسی]]&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt; ، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر «نهضت ترجمه»، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر [[فارابی، ابونصر محمد (فاراب ۲۵۷ـ دمشق ۳۳۸ق)|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر [[غزالی، ابوحامد محمد (طوس ۴۵۰ـ همان جا ۵۰۵ق)|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است. در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و بوعلی سینا نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند. بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان تدوین شد، ''[[شفاء|شفا]]''ی [[ابن سینا، حسین بن عبدالله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(خرمیثن ۳۷۰ـ همدان ۴۲۸)</del>|ابن سینا]]&lt;nowiki/&gt;ست که چندین برابر منطق ارسطوست. بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام ''ارگانون''&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt; (ارغنون) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه­ی آلمانی، [[کانت، ایمانوئل|ایمانوئل کانت]]&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;، ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجم انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی [[فرگه، گوتلوب (۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|فرگه]]&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt; و شاگردِ انگلیسیِ او، [[راسل، برتراند (۱۸۷۲ـ۱۹۷۰)|راسل]]&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;، آغاز شد. پس از آن‌ها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌یمنطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانند منطق ربط، منطقِ زمان، منطق موجهات و منطق‌های چندارزشی) در اثر این احساس که منطق فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;'''تاریخچه:''' &lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو (۳۸۴ـ ۳۲۲پ م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی آثار ارسطو به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر افرودیسی]]&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt; ، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر «نهضت ترجمه»، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر [[فارابی، ابونصر محمد (فاراب ۲۵۷ـ دمشق ۳۳۸ق)|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر [[غزالی، ابوحامد محمد (طوس ۴۵۰ـ همان جا ۵۰۵ق)|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است. در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و بوعلی سینا نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند. بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان تدوین شد، ''[[شفاء|شفا]]''ی [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سینا]]&lt;nowiki/&gt;ست که چندین برابر منطق ارسطوست. بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام ''ارگانون''&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt; (ارغنون) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه­ی آلمانی، [[کانت، ایمانوئل|ایمانوئل کانت]]&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;، ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجم انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی [[فرگه، گوتلوب (۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|فرگه]]&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt; و شاگردِ انگلیسیِ او، [[راسل، برتراند (۱۸۷۲ـ۱۹۷۰)|راسل]]&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;، آغاز شد. پس از آن‌ها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌یمنطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانند منطق ربط، منطقِ زمان، منطق موجهات و منطق‌های چندارزشی) در اثر این احساس که منطق فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td></tr> </table>

Nazanin https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82&diff=2010294591&oldid=prev 2026-06-17T07:21:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;'''تاریخچه:''' &lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط ارسطو استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی آثار ارسطو به این فن اطلاق کردند و بعد از اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt; ، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"نهضت ترجمه"، </del>متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر فارابی، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر غزالی، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است. در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و بوعلی سینا نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند. بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان تدوین شد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شفای</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن سیناست </del>که چندین برابر منطق ارسطوست. بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامارگانون</del>&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt; (ارغنون) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه­ی آلمانی، ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;، ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حجمِ </del>انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt; و شاگردِ انگلیسیِ او، راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">،آغاز </del>شد. پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنها </del>نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌یمنطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطقِ </del>ربط، منطقِ زمان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطقِ </del>موجهات و منطق‌های چندارزشی) در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثرِ </del>این احساس که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطقِ </del>فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;'''تاریخچه:''' &lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ارسطو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۳۸۴ـ ۳۲۲پ م)|ارسطو]] </ins>استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی آثار ارسطو به این فن اطلاق کردند و بعد از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسکندر افرودیسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt; ، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«نهضت ترجمه»، </ins>متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارابی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابونصر محمد (فاراب ۲۵۷ـ دمشق ۳۳۸ق)|فارابی]]، </ins>این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>غزالی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحامد محمد (طوس ۴۵۰ـ همان جا ۵۰۵ق)|غزالی]]، </ins>منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است. در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و بوعلی سینا نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند. بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان تدوین شد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''[[شفاء|شفا]]''ی [[ابن سینا، حسین بن عبدالله (خرمیثن ۳۷۰ـ همدان ۴۲۸)|ابن سینا]]&lt;nowiki/</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ست </ins>که چندین برابر منطق ارسطوست. بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام ''ارگانون''</ins>&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt; (ارغنون) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه­ی آلمانی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کانت، ایمانوئل|</ins>ایمانوئل کانت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;، ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حجم </ins>انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فرگه، گوتلوب (۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|</ins>فرگه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt; و شاگردِ انگلیسیِ او، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[راسل، برتراند (۱۸۷۲ـ۱۹۷۰)|</ins>راسل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، آغاز </ins>شد. پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها </ins>نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌یمنطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطق </ins>ربط، منطقِ زمان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطق </ins>موجهات و منطق‌های چندارزشی) در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثر </ins>این احساس که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطق </ins>فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82&diff=2010294590&oldid=prev 2026-06-17T07:17:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span dir="RTL"&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;'''تاریخچه:''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;</ins>منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط ارسطو استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی آثار ارسطو به این فن اطلاق کردند و بعد از اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt; ، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارابی، </ins>این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزالی، </ins>منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است. در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و بوعلی سینا نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند. بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان تدوین شد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شفای</ins>&gt; ابن سیناست که چندین برابر منطق ارسطوست. بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامارگانون</ins>&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt; (ارغنون) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرآوازه­ی </ins>آلمانی، ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;، ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt; و شاگردِ انگلیسیِ او، راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">،آغاز </ins>شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمینه‌یمنطق </ins>احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانند منطقِ ربط، منطقِ زمان، منطقِ موجهات و منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاریخچه:'''  </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|</del>ارسطو<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی آثار ارسطو به این فن اطلاق کردند و بعد از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسکندر_افرودیسی|</del>اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[2]&lt;/span&gt;]]</del>، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، </del>این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، </del>منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است. در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوعلی_سینا|</del>بوعلی سینا<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند. بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان تدوین شد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شفاء|''شفا''ی]]</del>&gt; ابن سیناست که چندین برابر منطق ارسطوست. بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام''ارگانون</del>&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ارغنون|</del>ارغنون<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</del>) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;&amp;nbsp;</del>آلمانی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|</del>ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[4]&lt;/span&gt;]]</del>، ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir="RTL"&gt;</del>فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"</del>&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[برتراند_راسل|</del>راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;آغاز </del>شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق </del>احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانند منطقِ ربط، منطقِ زمان، منطقِ موجهات و منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;</del>&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span dir="RTL"&gt;</del>''درآمدی به منطق جدید'': ضیاء موحد؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;</del>سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*''درآمدی به منطق جدید'': ضیاء موحد؛ سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;فلسفه‌ی منطق:&#039;&#039; هاک سوزان، ترجمه سید محمدعلی حجتی؛ کتاب طه، چاپ دوم: 1395.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;فلسفه‌ی منطق:&#039;&#039; هاک سوزان، ترجمه سید محمدعلی حجتی؛ کتاب طه، چاپ دوم: 1395.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;منطق صوری&#039;&#039;: محمد خوانساری؛ آگاه، چاپ سوم: 1359.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;منطق صوری&#039;&#039;: محمد خوانساری؛ آگاه، چاپ سوم: 1359.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;p style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:منطق]]  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:منطق]]  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82&diff=2010294589&oldid=prev 2026-06-17T07:14:45Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: &quot;آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر&quot; یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&#039;&#039;&#039;حوزه­‌های کارکردی منطق:&#039;&#039;&#039;&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: &quot;آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر&quot; یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&#039;&#039;&#039;حوزه­‌های کارکردی منطق:&#039;&#039;&#039;&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاریخچه:''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>آثار ارسطو<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر_افرودیسی|اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[2]&lt;/span&gt;]]، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>[[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>[[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و [[ابوعلی_سینا|بوعلی سینا]] نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>تدوین شد، [[شفاء|''شفا''ی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"</del>&gt;ابن سیناست که چندین برابر<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>منطق ارسطوست.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>''ارگانون&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;'' ([[ارغنون|ارغنون]]) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;&amp;nbsp;آلمانی،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>[[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[4]&lt;/span&gt;]]،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir="RTL"&gt;فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>[[برتراند_راسل|راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;آغاز شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مانندِ&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>منطقِ ربط،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>منطقِ زمان،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>منطقِ موجهات و<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;</del>منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس&amp;nbsp;که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاریخچه:'''  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی آثار ارسطو به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر_افرودیسی|اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[2]&lt;/span&gt;]]، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر [[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر [[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است. در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و [[ابوعلی_سینا|بوعلی سینا]] نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند. بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان تدوین شد، [[شفاء|''شفا''ی]]&gt; ابن سیناست که چندین برابر منطق ارسطوست. بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام''ارگانون&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;'' ([[ارغنون|ارغنون]]) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;&amp;nbsp;آلمانی، [[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[4]&lt;/span&gt;]]، ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir="RTL"&gt;فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او، [[برتراند_راسل|راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;آغاز شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مانند </ins>منطقِ ربط، منطقِ زمان، منطقِ موجهات و منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس&amp;nbsp;که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ &lt;/span&gt;سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ &lt;/span&gt;سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82&diff=2010294588&oldid=prev 2026-06-17T07:09:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;'''تاریخچه:'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; </del>&lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;آثار ارسطو&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر_افرودیسی|اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[2]&lt;/span&gt;]]، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و [[ابوعلی_سینا|بوعلی سینا]] نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;تدوین شد، [[شفاء|''شفا''ی]]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ابن سیناست که چندین برابر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق ارسطوست.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;''ارگانون&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;'' ([[ارغنون|ارغنون]]) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;&amp;nbsp;آلمانی،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[4]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir="RTL"&gt;فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[برتراند_راسل|راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;آغاز شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانندِ&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ ربط،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ زمان،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ موجهات و&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس&amp;nbsp;که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاریخچه:''' &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;آثار ارسطو&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر_افرودیسی|اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[2]&lt;/span&gt;]]، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و [[ابوعلی_سینا|بوعلی سینا]] نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;تدوین شد، [[شفاء|''شفا''ی]]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ابن سیناست که چندین برابر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق ارسطوست.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;''ارگانون&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;'' ([[ارغنون|ارغنون]]) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;&amp;nbsp;آلمانی،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[4]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir="RTL"&gt;فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[برتراند_راسل|راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;آغاز شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانندِ&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ ربط،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ زمان،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ موجهات و&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس&amp;nbsp;که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ &lt;/span&gt;سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ &lt;/span&gt;سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82&diff=2010294587&oldid=prev 2026-06-17T07:06:38Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;</del>&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp; استدلال </del>و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;</del>&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;</del>&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&amp;nbsp;</del>&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;'''تاریخچه:'''&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;آثار ارسطو&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر_افرودیسی|اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[2]&lt;/span&gt;]]، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و [[ابوعلی_سینا|بوعلی سینا]] نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;تدوین شد، [[شفاء|''شفا''ی]]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ابن سیناست که چندین برابر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق ارسطوست.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;''ارگانون&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;'' ([[ارغنون|ارغنون]]) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;&amp;nbsp;آلمانی،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[4]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir="RTL"&gt;فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[برتراند_راسل|راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>&lt;span dir="RTL"&gt;آغاز شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانندِ&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ ربط،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ زمان،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ موجهات و&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس&amp;nbsp;که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استدلال </ins>و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: "آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر" یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;'''حوزه­‌های کارکردی منطق:'''&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir="RTL" style="text-align: justify;"&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;'''تاریخچه:'''&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;آثار ارسطو&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر_افرودیسی|اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[2]&lt;/span&gt;]]، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر "نهضت ترجمه"، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و [[ابوعلی_سینا|بوعلی سینا]] نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;تدوین شد، [[شفاء|''شفا''ی]]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ابن سیناست که چندین برابر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق ارسطوست.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;''ارگانون&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;'' ([[ارغنون|ارغنون]]) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;&amp;nbsp;آلمانی،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[4]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir="RTL"&gt;فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;[[برتراند_راسل|راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class="mw-reflink-text"&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;آغاز شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانندِ&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ ربط،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ زمان،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطقِ موجهات و&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir="RTL"&gt;منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس&amp;nbsp;که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span dir="RTL"&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ &lt;/span&gt;سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ &lt;/span&gt;سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*''فلسفه‌ی منطق:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>''هاک سوزان،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del>ترجمه سید محمدعلی حجتی؛ کتاب طه، چاپ دوم: 1395.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*''فلسفه‌ی منطق:'' هاک سوزان، ترجمه سید محمدعلی حجتی؛ کتاب طه، چاپ دوم: 1395.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;منطق صوری&#039;&#039;: محمد خوانساری؛ آگاه، چاپ سوم: 1359.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&#039;&#039;منطق صوری&#039;&#039;: محمد خوانساری؛ آگاه، چاپ سوم: 1359.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;nbsp;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82&diff=2010058539&oldid=prev 2019-09-28T06:09:30Z

<p></p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:2042149160.jpg|جایگزین=برتراند راسل|بندانگشتی|برتراند راسل]]<br /> &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;منطق&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;دانشی مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی برای درست اندیشیدن و مصون ماندن از خطای تفکر. دانستن منطق&lt;ref&gt;logic&lt;/ref&gt; سنجه و مقیاسی را در اختیار آدمی می‌گذارد که هنگام اندیشیدن به هرموضوعی قادر به&amp;nbsp; استدلال و استنتاج صحیح باشد. علی بن محمد جرجانی استرآبادی (متکلم و منطق­‌دان شیعی) در تعریف منطق می‌گوید: &quot;آلة قانونیة تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فی الفکر&quot; یعنی منطق ابزاری است از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به‌کار بردن آن ذهن را از خطای در تفکر نگه می‌دارد. به طور کلی منطق دو چیز را به انسان می­‌آموزد: 1. راه صحیح تعریف کردن و شناساندن؛ 2. راه درست استدلال کردن برای اثبات یک مسأله.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&#039;&#039;&#039;حوزه­‌های کارکردی منطق:&#039;&#039;&#039;&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;1.تعریف:&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;تعریف در حوزه‌­ی مفاهیم (تصورات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی مفاهیم است. شکل­‌های تعریف یک مفهوم به چهار صورت است: الف. جنس قریب + فصل قریب (حد تام)، مانند حیوان ناطق برای انسان؛ ب. جنس بعید + فصل قریب (حد ناقص)، مانند جسم ناطق برای انسان؛ ج. جنس قریب + عرضی خاص (رسم تام)، مانند حیوان کاتب برای انسان؛ د. جنس بعید + عرضی خاص (رسم ناقص)، مانند جسم کاتب برای انسان.&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;2. استدلال (یا: حجت/ احتجاج):&lt;/p&gt; &lt;p dir=&quot;RTL&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;[[استدلال|استدلال]] در حوزه‌­ی قضایا (تصدیقات) و به معنای روش درستِ درک و شناسایی قضایا است. در استدلال، موضوعاتی مانند اقسام [[قضیه|قضیه]] (حملی، شرطی)، مواد قضیه و [[صناعات_خمس|صناعات_خمس]] ([[برهان|برهان]]، [[خطابه|خطابه]]، [[جدل|جدل]]، شعر و [[سفسطه|سفسطه]]) مطرحند.&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;&#039;تاریخچه:&#039;&#039;&#039;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منطق در دوره­‌هایی بخشی از فلسفه فرض می‌­شده است و قواعد و قوانینش نخستین بار در یونان باستان و توسط [[ارسطو_(۳۸۴ـ_۳۲۲پ_م)|ارسطو]] استخراج و تدوین شدند. عنوان منطق را اولین بار، در دوره­‌ی فلسفه­‌ی میان­‌افلاطونی، شارحان یونانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;آثار ارسطو&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;به این فن اطلاق کردند و بعد از [[اسکندر_افرودیسی|اسکندر افرودیسی&lt;ref&gt;Alexander of Aphrodisias&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-2|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[2]&lt;/span&gt;]]، استفاده از این اسم، عمومیت یافت. با شروع عصر &quot;نهضت ترجمه&quot;، متفکران مسلمان، برای منطق ارزش و اعتبار بالایی قائل بودند و گاهی آن را منطق و گاهی میزان می­‌نامیدند. چنان­‌که در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;[[ابونصر_محمد_فارابی|فارابی]]، این علم در راس تمام علوم جای دارد؛ زیرا احکام و قوانین منطقی در تمام علوم و رشته‌­ها جاری و برقرار است. در نظر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;[[ابوحامد_محمد_غزالی|غزالی]]، منطق برای هرعلمی معیار است. و نزد برخی دیگر از فلاسفه، منطق، هنر اندیشیدن است.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;در جهان اسلام حکمای بزرگی مانند فارابی و [[ابوعلی_سینا|بوعلی سینا]] نقش بسیاری در تکمیل این علم داشته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;بزرگترین کتاب منطق که در میان مسلمانان&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;تدوین شد، [[شفاء|&#039;&#039;شفا&#039;&#039;ی]]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;ابن سیناست که چندین برابر&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منطق ارسطوست.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;بعد از این دوره و به تبع مسلمانان، نوشته‌های ارسطو درباره­‌ی منطق، در دوره&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;بیزانسی به صورت مجموعه‌ای یگانه تدوین و به نام&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;ارگانون&lt;ref&gt;Organon&lt;/ref&gt;&#039;&#039; ([[ارغنون|ارغنون]]) گردآوری شد. در قرن هجدهم، فیلسوف پرآوازه&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;­ی&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&amp;nbsp;آلمانی،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;[[ایمانویل_کانت_(۱۷۲۴ـ۱۸۰۴)|ایمانوئل کانت&lt;ref&gt;Immanuel Kant&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-4|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[4]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;ادعا کرد که منطق دیگر به پایان رسیده ‌است و به چیزی بیش‌تر از منطق ارسطویی نیاز نیست. با این‌ حال در پایان قرنِ نوزدهم انفجاری در دانش منطق روی داد و حجمِ انبوهی از مطالعات به آن افزوده شد. این پیشرفت‌ها با کارهایِ ریاضی­دان و فیلسوفِ آلمانی&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فرگه،_گوتلوب_(۱۸۴۸ـ۱۹۲۵)|&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;فرگه&lt;ref&gt;Friedrich Ludwig Gottlob Frege&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;]][[منطق#cite%20note-5|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[5]&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;و شاگردِ انگلیسیِ او،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;[[برتراند_راسل|راسل&lt;ref&gt;Bertrand Russell&lt;/ref&gt;]][[منطق#cite%20note-6|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[6]&lt;/span&gt;]]،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;آغاز شد. پس از آنها نیاز به کارهایِ دیگری در زمینه‌&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;ی&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منطق احساس شد که در آغاز، شگفت یا غیرِ ضروری به نظر می‌رسید. انواعِ تازه‌ای از منطق (مانندِ&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منطقِ ربط،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منطقِ زمان،&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منطقِ موجهات و&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منطق‌های چندارزشی) در اثرِ این احساس&amp;nbsp;که منطقِ فرگه و راسل برایِ برخی اهداف یا نیازها کافی نیستند، پدید آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;منابع:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; <br /> <br /> *&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&#039;&#039;درآمدی به منطق جدید&#039;&#039;: ضیاء موحد؛ &lt;/span&gt;سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول: 1368.<br /> *&#039;&#039;فلسفه‌ی منطق:&amp;nbsp;&#039;&#039;هاک سوزان،&amp;nbsp;ترجمه سید محمدعلی حجتی؛ کتاب طه، چاپ دوم: 1395.<br /> *&#039;&#039;منطق صوری&#039;&#039;: محمد خوانساری؛ آگاه، چاپ سوم: 1359.<br /> <br /> &amp;nbsp;<br /> <br /> ----<br /> &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; <br /> [[Category:منطق]] <br /> [[Category:(فلسفه ، منطق و کلام)اصطلاحات و مفاهیم]]<br /> &lt;references /&gt;</div>

Reza rouzbahani