https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 2026-06-15T22:57:12Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010289932&oldid=prev 2026-01-06T15:39:14Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۳۲ش)</del>|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تبریز ۱۳۳۹ش)</del>|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Nazanin https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010289803&oldid=prev 2026-01-06T07:19:38Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۳۸ش)</del>|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010289571&oldid=prev 2026-01-05T08:00:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۴۰ش)</del>|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Nazanin https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010289467&oldid=prev 2026-01-05T07:11:22Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(اصفهان ۱۳۳۶ش)</del>|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010288462&oldid=prev 2025-12-31T07:11:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)</del>|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010288459&oldid=prev 2025-12-31T07:09:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۲۰ش - )</del>|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(اهواز ۱۳۳۰ش)</del>|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(نجف آباد ۱۳۲۸ش)</del>|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۲۹ش)</del>|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۳۷ش)</del>|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(اهواز ۱۳۳۰ش)</del>|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۳۸ش)</del>|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(نیشابور ۱۳۳۴ش)</del>|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(میانه ۱۳۳۹ش)</del>|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(کردستان ۱۳۴۸)</del>|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۴۵ش)</del>|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010288387&oldid=prev 2025-12-31T05:13:14Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(خرم آباد ۱۳۳۴ش)</del>|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010288161&oldid=prev 2025-12-30T07:04:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۴۰ش)</del>|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر (خرم آباد ۱۳۳۴ش)|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر (خرم آباد ۱۳۳۴ش)|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Nazanin https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010288024&oldid=prev 2025-12-30T05:03:48Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم (تهران ۱۳۴۰ش)|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر (خرم آباد ۱۳۳۴ش)|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ساوه ۱۳۳۶ش)</del>|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم (تهران ۱۳۴۰ش)|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر (خرم آباد ۱۳۳۴ش)|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010280020&oldid=prev 2025-11-19T08:43:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:35042500- 3.jpg|جایگزین=هوشنگ کاووسی|بندانگشتی|هوشنگ کاووسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کارگردانی و کارگردان‌های سینمای ایران &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم (تهران ۱۳۴۰ش)|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۳۸ش)</del>|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۳۵ش)</del>|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۳۳ش)</del>|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر (خرم آباد ۱۳۳۴ش)|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تهران ۱۳۲۹ش)</del>|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(گرگان ۱۳۳۴ش)</del>|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(اصفهان ۱۳۳۷ش)</del>|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل (ساوه ۱۳۳۶ش)|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ (تهران ۱۳۰1ـ۱۳۹۲ش)|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود (تهران ۱۳۲۰ش - )|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم (تهران ۱۳۴۰ش)|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا (تهران ۱۳۴۰ش)|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی (اصفهان ۱۳۳۶ش)|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث (نجف آباد ۱۳۲۸ش)|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر (خرم آباد ۱۳۳۴ش)|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی (تهران ۱۳۲۹ش)|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی (تهران ۱۳۳۷ش)|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش (اهواز ۱۳۳۰ش)|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید (تهران ۱۳۳۸ش)|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن (نیشابور ۱۳۳۴ش)|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل (ساوه ۱۳۳۶ش)|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر (میانه ۱۳۳۹ش)|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن (کردستان ۱۳۴۸)|بهمن قبادی]]).&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;از کارگردانان موفق دو دهۀ اخیر سینمای ایران (در گیشه و جشنواره‌ها) به این اشخاص می‌توان اشاره کرد: [[نرگس آبیار]]، [[مازیار میری]]، [[فرهادی، اصغر|اصغر فرهادی]]، [[سعید روستایی]]، [[عبدالرضا کاهانی]]، [[میرکریمی، رضا (تهران ۱۳۴۵ش)|رضا میرکریمی]] و [[پیمان معادی]].&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;&lt;!--35042500--&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:سینما]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایران - اشخاص (سایر عوامل)]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3