ایرانی مجرد، محمد (تهران ۱۲۵۱ـ۱۳۵۰ش)

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
نسخهٔ تاریخ ‏۱۱ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۴:۵۴ توسط Aeen (بحث | مشارکت‌ها)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
محمد ایرانی مجرد
زادروز تهران ۱۲۵۱ش
درگذشت ۱۳۵۰ش
ملیت ایرانی
شغل و تخصص اصلی ردیف‌­دان
سبک سنتی
آثار مقاله‌ی «چغانه‌ی طرب»
گروه مقاله موسیقی
ایرانی مجرد
محمد ایرانی مجرد

محمّد ایرانیِ مُجرّد (تهران ۱۲۵۱ـ ۱۳۵۰ش)


(معروف به حاج‌آقا محمد) ردیف­‌دان ایرانی و کارشناس برجسته‌ی موسیقی دستگاهی. از زندگى او و خاصه دوران جوانی‌­اش اطلاع چندانی در دست نیست. با این حال می­‌دانیم که  از ثروتمندان رشت بوده و از درآمد كشت چاى و املاك خود در گیلان امرار معاش می‌كرده است. ازدواج نكرد و گویا بیشتر عمر خود را با خواهرش در تهران سپری ‌كرده است.

حاج‌آقا محمد ابتدا نزد مهدى صلحى (از شاگردان برجسته‌ی میرزا عبدالله) و سپس میرزا عبداللّه، آقا حسینقلى، نایب اسداللّه و درویش ‌خان ردیف­‌های موسیقی سنتی را آموزش دیده است. او با این که در نواختن مهارتى نداشت، اما ردیف‌دانى بسیار برجسته و بی­‌نظیر بوده است. مجرد ایرانی علاوه بر آوازها، از تصانیف و آهنگ‌­هاى قدیم نیز آگاهى بسیار داشت و نظراتش سند معتبری براى اهل موسیقى به‌شمار می‌رفت. حسن مشحون و روح‌اللّه خالقى در تدوین تاریخ موسیقى خود بارها به یادداشت‌­ها و خاطرات او استناد كرده‌اند.

محفل حاج‌آقا محمد در محله‌ی آب‌سردار تهران بیشتر از 60 سال مركز تجمع موسیقی‌دانان معتبر از چند نسل متوالى بوده است. آنها در این محفل به نواختن ساز، خواندن آواز و بحث­‌هاى شناخت ردیف می‌پرداختند و از نقدها و نكته‌سنجی‌­هاى او بهره می‌بردند. هنرمندانى كه در محفل او حضور داشتند، اساتید برجسته­‌ای چون ابوالحسن صبا، حسام‌السلطنه، نورعلى برومند، حسین طاهرزاده، اسماعیل قهرمانى، حبیب سماعى، على تجویدى و حسین تهرانى بوده­‌اند. نواختن و ضبط بسیارى از ردیف‌­ها زیر نظر حاج‌آقا محمد انجام شده است. از جمله ردیف آوازى محمود كریمى كه در زمان فعالیت مرکز حفظ و اشاعه‌ی موسیقی از روى دوره‌ی متوسط ردیف آوازى عبداللّه دوامى خوانده شده بود. محمود كریمى بیشتر از 15 سال، هفته‌اى دو روز، نزد حاج‌آقا محمد آموزش دیده است. فرامرز پایور و داریوش صفوت از دیگر موسیقی‌دانانی هستند كه نزد او شاگردى كرده‌اند. صفوت ردیف میرزا عبداللّه را به روایت حاج‌آقا محمد مشق كرد و مورد تأیید او قرار گرفت.

تنها اثر مکتوب به جا مانده از محمد ایرانی مجرد مقاله‌ی "چغانه‌ی طرب" است كه در اولین دستور آموزشى تنبك، به نام آموزش تمبك، به‌كوشش حسین دهلوى به ‌چاپ رسیده است.