خضر

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

خِضْر

پیامبر معاصر موسی (ع)، و در اعتقادات عامه، شخصیتی با عمری جاودانه. سرگذشتش با افسانه‌ها درآمیخته است. در منابع نام او تالی بن ملکان است و با شش واسطه به حضرت نوح نسب می‌برد. در افسانه‌ها آمده است که با لشکری از منطقه‌ای می‌گذشت و برای آوردن آب از لشکر جدا شد و در جست‌وجوی آب به درون غاری رفت و در قلمرو ظلمات چشمه‌ای یافت، که چشمۀ حیات بود، و از آب چشمه نوشید و عمری جاودان یافت و بعد از آن هرگز آن چشمه را نیافتند. در برخی روایات نیز آمده که او را خضر می‌نامیدند چون هرجا قدم می‌گذاشت گیاه می‌رویید و سرسبز می‌شد. برخی او را فقط ولیّ خدا و برخی دیگر پیامبر دانسته و به نازل شدن حکم بر او در آیات مربوط به داستان موسی و خضر استناد کرده‌اند. نیز در روایات آمده است که او از دنیا نرفته و همچنان در حال حیات است. نام او در قرآن نیامده اما مفسران او را همان «عبد صالح» می‌دانند که داستان سفرش با موسی (ع) در قرآن نقل شده است (کهف، ۶۰ـ۸۲). خضر در عرفان اسلامی و در ادبیات رمزی همچون حیّ بن یقظان نیز مقام والایی دارد. ابن عربی از دیدارهای متعدد خود با خضر سخن می‌گوید و مدعی است که خرقۀ خود را بلاواسطه از او گرفته است. در عرفان اسلامی خضر کنایه از بسط است (← قبض_و_بسط). در ادبیات عرفانی فارسی نیز از او به‌عنوان پیر و مرشد و انسان کامل یاد شده که به علم لدنّی دست یافته است.