گورباچف، میخاییل (۱۹۳۱)

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

میخائیل گورباچف (قفقاز ۲ مارس ۱۹۳۱- مسکو 30 اوت 2022م) (Mikhail Gorbachev)

میخائیل گورباچف
Mikhail Gorbachev
زادروز قفقاز ۲ مارس ۱۹۳۱م
درگذشت مسکو 30 اوت 2022م
ملیت روس
تحصیلات و محل تحصیل تحصیل در دانشگاه مسکو
شغل و تخصص اصلی دولتمرد
گروه مقاله تاریخ جهان
جوایز و افتخارات  برنده جایزه صلح نوبل (۱۹۹۰)
گورْباچِف، ميخائيل

سیاستمدار اهل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، از ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۱ رئیس‌جمهور این کشور. از ۱۹۸۰ عضو پولیتبورو (کمیتۀ مرکزی حزب کمونیست)[۱] حزب کمونیست شوروی بود. در دورۀ تصدی دبیرکلی حزب کمونیست (۱۹۸۵ـ۱۹۹۱) و ریاست شورای عالی[۲] (۱۹۸۸ـ۱۹۹۱)، اصلاحات آزادمنشانه‌ای را در قالب پرسترویکا[۳] و گلاسنوست[۴] به اجرا گذاشت و پیشنهاد برقراری مردم‌سالاری چندحزبی را مطرح کرد و کوشید که مسابقۀ تسلیحاتی را در خارج متوقف کند. در ۱۹۸۹، به ریاست کشور رسید. در ۱۹۹۰، به پاس ترویج آزادی بیشتر در اتحاد شوروی و کمک به پایان‌ یافتن جنگ سرد، برندۀ جایزۀ صلح نوبل شد. گورباچف شیوۀ رهبری شوروی را از ریشه دگرگون کرد، اما هم محافظه‌کاران و هم تندروها با آهنگ تغییرات وی مخالف بودند. گورباچف نه متوجه بود که این جریان چه دشمنی عمیقی را در داخل حزب کمونیست شوروی برضد وی برانگیخته است و نه از این حزب فاصله گرفت. اقدام دولت در سرکوب شدید تظاهرات ملی‌گرایان در کشورهای بالتیک بر شهرت بین‌المللی وی لطمه زد. در پی کودتای ناموفقی که محافظه‌کاران در اوت ۱۹۹۱ بر ضد وی به‌ راه انداختند، و نیز با پذیرش بین‌المللی استقلال کشورهای بالتیک و شتاب‌گرفتن حرکت دیگر جمهوری‌ها به‌سمت استقلال، پایگاه قدرت گورباچف در مقام رئیس‌جمهور شوروی تا حد زیادی تضعیف شد و او در دسامبر ۱۹۹۱ استعفا کرد. در انتخابات ریاست جمهوری ژوئن ۱۹۹۶ روسیه به میدان رقابت وارد شد، اما فقط ۰.۵ درصد آرا را به‌ دست آورد.

گورباچف در شمال قفقاز متولد شد، در دانشگاه مسکو تحصیل کرد، و در ۱۹۵۲، به حزب کمونیست اتحاد شوروی پیوست. از ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۲ در کومسومول[۵] (سازمان جوانان کمونیست) به فعالیت پرداخت و پس از آن به‌ سِمت دبیر حزب در امور کشاورزی تعیین شد. او که از ۱۹۷۰ رهبری حزب کمونیست استاوروپول[۶] را عهده‌دار بود، توجه آندروپوف[۷] را جلب کرد و در ۱۹۷۸ به دبیرخانۀ حزب کمونیست اتحاد شوروی منتقل شد. گورباچف با ورود به دفتر سیاسی حزب ارتقای مقام یافت و در ۱۹۸۳، در دورۀ دبیر کلی آندروپوف، مسئولیت کلی اقتصاد شوروی را برعهده گرفت. در دولت چرنینکو[۸] (۱۹۸۴ـ۱۹۸۵) عهده‌دار ریاست کمیسیون امور خارجی بود و با مرگ چرنینکو در ۱۹۸۵، به رهبری حزب تعیین شد. گورباچف اصلاحات دامنه‌داری را به اجرا گذاشت و به تجدید ساختار کلی اقتصاد دست زد. در ۱۹۸۸، که نمایندگان مجلس می‌خواستند رئیس‌جمهور شوروی را انتخاب کنند، او تنها نامزد حاضر بود. در مارس ۱۹۹۰، برای دوره‌ای پنج‌ساله به ریاست اجرایی کشور با اختیاراتی گسترده‌تر انتخاب شد. برنامه‌های داخلی او برای اصلاح اقتصاد نتوانست جلوی بروز بحران غذایی زمستان ۱۹۹۰ـ۱۹۹۱ را بگیرد و تمایل او به حفظ اتحاد جماهیر شوروی و کنترل متمرکز آن با مقاومت جمهوری‌های جزء که خواهان استقلال بیشتر بودند، روبه‌رو شد. در اوایل ۱۹۹۱، گورباچف برای خشنودی محافظه‌کاران حزب به جناح راست حزب پیوست و برخی از محافظه‌کاران را به مناصب قدرت برگماشت. در اواخر بهار ۱۹۹۱، برنامه‌ای برای عقد پیمان جدید اتحاد پیشنهاد کرد تا تقاضاهای اصلاح‌طلبان را برآورده کند. این برنامه محافظه‌کاران را به وحشت انداخت و سبب شد که آنان در اواخر تابستان همان سال او را موقتاً از کار برکنار کنند. او، عمدتاً درنتیجۀ تلاش‌های بوریس یلتسین[۹] و بی‌کفایتی دسیسه‌چینان، از این کودتا جان سالم به‌ در برد. گورباچف، اندکی پس از بازگشت به قدرت، به‌ناچار از رهبری حزب دست کشید، کمونیسم را به‌مثابه آموزه و آیین دولت انکار کرد، همۀ فعالیت‌های حزب کمونیست را (ازجمله دفتر سیاسی و دبیرخانۀ آن را که قدرتمندترین سازمان‌های آن بودند) به‌حال تعلیق درآورد، و بسیاری از اختیارات مرکزی خود را به ایالت‌ها واگذار کرد. او، به امید آن‌که از فروپاشی اتحاد شوروی جلوگیری کند، همچنان اصرار داشت که پیشنهادش مبنی‌ بر عقد پیمان جدید اتحاد پذیرفته شود، اما نتوانست کنترل امور را حفظ کند و در ۲۵ دسامبر ۱۹۹۱ از ریاست جمهوری کناره گرفت و عملاً قدرت را به یلتسین واگذار کرد. در ۲۵ نوامبر ۲۰۰۱م گورباچف حزب سوسیال دموکرات روسیه را بنیان گذشت. این حزب اتحادی از چندین حزب سوسیال دموکرات در روسیه است. او در می ۲۰۰۴ پس از اختلاف با رئیس حزب در مورد موضع حزب در انتخابات دسامبر ۲۰۰۳ از سمت رهبری آن استعفا داد.

 


  1. Politburo
  2. Supreme Soviet
  3. perestroika
  4. Glasnost
  5. (Komsomol (Communist Youth League
  6. Stavropol
  7. Andropov
  8. Chernenko
  9. Boris Yeltsin