جام مقدس

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

جامِ مقدس (Holy Grail)

جامِ مقدس

در افسانه‌های مسیحی قرون‌وسطا، ظرف یا جام حضرت عیسی (ع) در «شام آخر» با قدرت‌های ماوراءطبیعی که نماد لطف خداوندی شمرده می‌شود. در بعضی داستان‌های مرتبط با افسانۀ آرتور، شیئی به‌همراه نیزه‌ای که، عیسی را به‌هنگام تصلیب با آن مجروح کردند غایت جست‌وجوی شهسواران است. گالاهاد۱ تنها شهسواری بود که بدان دست یافت. به روایتی، یوسفِ رامه‌ای۲ خون عیسای مصلوب را در جام مقدس جمع کرد و با خود به انگلستان برد، و به قولی نخستین کلیسا را در گلاستنبری۳ بنا کرد. دست‌کم سه کلیسا در اروپا مدعیِ داشتن جام مقدس‌‌اند. نخستین حضور مشخص جام را می‌توان، در حدود ۱۱۸۲م، در منظومۀ حماسیِ پارسیفال۴، اثر کرتین دو تروا۵، شاعر فرانسوی، یافت. در این رمانس ناتمام، پارسیفال۶، که تازه به درجۀ ‌شهسواری رسیده است، به دربار «صیاد ـ شاه۷» گام می‌گذارد و در آن‌جا جام را در دستان دختری می‌بیند که از پی جوانی با نیزه‌ای خون‌چکان می‌رود. پارسیفال در پرسشِ حکایت این ماجرا از میزبان کوتاهی می‌کند و همین خاموشی بعدها برای خودش و دیگران فاجعه‌ساز می‌شود. سپس در جای دیگری که البته احتمالاً بعدها به متن افزوده شده از خلوت‌گزیده‌ای می‌شنود که جام حاوی نان و شراب مقدس بوده است؛ البته این تنها اشارۀ صریح مسیحیت در کل رمانس است. در پِرِدور۸ که نسخۀ ویلزی داستان است، به‌جای این صحنه، یک سرِ بریده در سینی با او سخن می‌گوید. نخستین کسی که، قریب به بیست سال پس از پارسیفال کرتین، جام را یادگار تصلیب عیسی می‌داند رابرت منینگ۹، وقایع‌نگار و شاعر انگلیسی، در یوسف رامه‌ای۱۰ است. راویان بعدی در آثارشان معمولاً جام را به‌شکل ظرفی نورانی و مقدس نشان می‌دادند، به استثنای وولفرام فون اشنباخ۱۱، شاعر آلمانی، که در رمانس حماسی‌اش با نام پارسیفال (ح ۱۲۱۰م) آن را از سنگ دانسته است. اثر آلمانی دیگری که به شرح ماجرای جست‌وجوی جام می‌پردازد دیو کرون۱۲ِ اثر هاینریش فون دم تورلین۱۳ است که گاوئین۱۴ قهرمان آن است. بیشترین شاخ‌ و برگ‌ها در فرانسۀ اوایل قرن ۱۳م و با نگارش چهار دنباله بر حماسۀ کرتین و چندین رمانس منثور به افسانه افزوده شد. منظومه‌های عامه‌پسند موسوم به حلقۀ رمانس‌های آرتوری۱۵ می‌توان از جست‌وجوی جام مقدس۱۶ نام برد که گلهد، شهسوار پاکدامن، اول‌بار در همین اثر ظاهر و نهایتاً موفق به یافتن جام می‌شود. آثار بعدی. رمانس منثور تامس ملوری۱۷ با نام مرگ آرتور۱۸ (ح ۱۴۷۰م) که عمدتاً مقتبس از جست‌و‌جوی جام مقدس است نخستین اثر درخور توجه انگلیسی با موضوع جام است. افسانۀ جام پس از قرون وسطا نیز محبوبیتش را حفظ کرد و الهام‌بخش آثار متعدد شد، ازجمله عاشقانه‌های شاه۱۹ اثر آلفرد تنیسون۲۰، شاعر انگلیسی، و اپرای پارسیفال (۱۸۸۲) اثر ریشارد واگنر۲۱، آهنگ‌ساز آلمانی.

Galahad

Joseph of Arimathaea Glastonbury Perceval Chrétien de Troyes Parsifal Fisher King Peredur Robert Mannyng Joseph d’Arimathie Wolfram von Eschenbach Diu Crone Heinrich von Dem Turlin Gawain Arthurian romance Queste del Saint Graal Thomas Malory Morte d’Arthur Idylls of the King Alfred Tennyson Richard Wagner