محمد هاشم میرزا افسر

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
نسخهٔ تاریخ ‏۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۲۸ توسط Shahraabi (بحث | مشارکت‌ها)

محمد هاشم میرزا افسر (سبزوار ۱۲۵۳ - تهران ۱۳۱۹ش)

(نیز با نام: محمد هاشم میرزا سبزواری؛ ملقب به شیخ الرئیس و متخلص به افسر) ادیب، شاعر، روحانی و از رجل سیاسی سرشناس عهد قاجار و پهلوی، پسر نورالله میرزا معروف به شاهزاده جناب و نوه فتحعلی شاه قاجار. نورالله میرزا معمم، مکبر، دیپلمهٔ دارالفنون و آشنا به زبان فرانسه بود.

محمد هاشم میرزا در زادگاهش به تحصیل و کسب علوم مقدماتی منطق، معانی، بیان، بدیع و ریاضیات پرداخت. او بخشی از مقدمات علم را نزد پدرش فرا گرفت. سپس به خدمات دولتی مشغول شد. مدتی در لباس روحانیت جزو کارمندان وزارت فرهنگ بود. در ۱۳۳۰ق (۱۲۹۰ش) رئیس فرهنگ و اوقاف خراسان شد و بعد، هشت دوره (از دوره دوم تا نهم) نمایندۀ مجلس شورای ملی بود. پس از واقعۀ به توپ بستن مجلس به دستور محمد علی شاه، او از سوی مردم سبزوار به نمایندگی دورۀ دوم مجلس شورای ملی برگزیده شد.

محمد هاشم میرزا افسر، معلومات ادبی فارسی نسبتاً خوبی نیز داشت و در اواخر عمرش لقب "شیخ الرئیسی" گرفت. او مدتی هم رئیس انجمن ادبی تهران بود. روزنامه "ناهید" به او لقب چلچله الوکلاء داده بود چرا که به لهجه غلیظ سبزواری صحبت می کرد و کمتر پیش می آمد که دیگران متوجه حرف‌هایش شوند. بسیار سریع حرف می زد و مردی زرنگ و زیرک بود و قدی کوتاه داشت.

محمد هاشم میرزا از پیشگامان مبارزه با استبداد قاجار بود. او از بیست‌سالگی به فعالیت‌های فرهنگی و بیدارسازی مردم پرداخت و در ۱۲۸۱ش به علت انتقاد از حاکمان مستبد، ابتدا به مشهد و سپس به نیشابور تبعید شد. در ۱۲۸۳ش و در آستانهٔ انقلاب مشروطیت، از ایران اخراج شد و ناگزیر در عشق‌ آباد اقامت کرد. او پس از به ثمر رسیدن انقلاب مشروطیت، به خراسان بازگشت.

محمدهاشم میرزا افسر که در اواخر عمر به بیماری قند مبتلا شده بود، در ۱۸ شهریور ۱۳۱۹ش، در 66 سالگی، در تهران بر اثر سکتهٔ قلبی درگذشت. آرامگاهش در امامزاده عبدالله شهرری است.