کابلی

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
پرش به: ناوبری، جستجو

كابُلي (گویش)

 

از گويش‌هاي فارسي كه مردم كابل در افغانستان به آن سخن مي‌گويند. اين گويش در غزنه با تفاوت‌هاي جزيي به گوشي مي‌رسد. صامت‌های کابلی همان صامت‌هاي فارسي هستند. تغيير و تبديل آوايي: تبديل /-e/ پاياني به /-a/ در nana «ننه/مادر»، نشانة جمع در كابلي عموماً -u است در: doxtoru «دختران»، مضاف قبل از مضاف‌اليه و موصوف قبل از صفت مي‌آيد و نشانه‌اش -e و در صورتي كه آخر اسم مصوت باشد -y است. نشانة نكره yek است كه جلو اسم قرار مي‌گيرد. شكل معرفه مثل فارسي است. نشانة مصدري: همة نشانه‌هاي -an مصدري به پسوند -o تبديل مي‌شود كه به ستاك ماضي مي‌چسبد. پيشوندهاي مصدري مثل فارسي andar /dar /bar است. شناسه‌هاي فعلي ماضي را از صرف فعل raftan (براي نمونه) مي‌توان به دست آورد. raftan /raftid /raftim /raft- /rafti /raftom. تمايز ماضي نقلي در تكيه‌اي است كه بر مصوت شناسه مي‌گذارند. مضارع استمراري مانند صرف فعل در اين زمان، در گويش تهراني است: مانند miran /mirid /mirim /mira /miri (مي‌روم/ مي‌روي/ مي‌رود/ مي‌رويم ...). از فعل كمكي raftan گاهي براي افادة مضايي ديگر استفاده مي‌كنند. برخي از واژگان كابلي بدين قرار است: gap «حرف/ سخن»، arus «عروس»، kirpak «پلك»، pila «شير اول گاو/ آغوز»، xeygana «تخم‌مرغ»، xosur «پدرزن/پدرشوهر» و xalay «خاله».

 

50010800