رودخانه توفارقان چای
رودخانه توفارقان چای
رودخانهای در استان آذربایجان شرقی، واقع در حوضۀ آبریز دریاچۀ ارومیه. این رودخانه از ارتفاعات شمالی و شمالغربی کوهستان سهند سرچشمه میگیرد و بخش عمدۀ آب آن از ذوب برفهای این ارتفاعات و نیز چشمهسارهای نواحی هرگلان و گنبر تأمین میشود. طول تقریبی این رودخانه حدود ۵۶ کیلومتر است و در محدودۀ آذرشهر از اهمیت جغرافیایی و اقتصادی برخوردار است. توفارقانچای پس از شکلگیری در دامنهها و ارتفاعات سهند، از درهها و نواحی کوهپایهای عبور میکند و سپس وارد دشت آذرشهر میشود. در این بخش، شیب بستر کاهش مییابد و رودخانه با جهتی عمدتاً رو به جنوب و جنوبغرب جریان پیدا میکند. این مسیر طبیعی سبب شده است که توفارقانچای در پیوند میان ارتفاعات سرچشمهگیر و اراضی پستتر دشت، نقش مؤثری در سازمان فضایی سکونتگاهها و بهرهبرداری از زمین ایفا کند.
اهمیت این رودخانه تنها به ویژگیهای طبیعی آن محدود نیست، بلکه در شکلگیری و تداوم سکونت در ناحیۀ آذرشهر نیز نقش داشته است. دسترسی به آب جاری، در کنار خاکهای قابل کشت دشت، زمینه را برای توسعۀ کشاورزی و استقرار جوامع انسانی در پیرامون مسیر رودخانه فراهم کرده است. به همین سبب، توفارقانچای را باید یکی از عوامل اصلی در پایداری زیستمحیطی و اقتصادی بخشهایی از این ناحیه دانست.
این رودخانه در شرایط طبیعی به دریاچۀ ارومیه میریزد، اما در سالهای کمبارش و دورههای خشکسالی، بخش قابل توجهی از آب آن پیش از رسیدن به دریاچه در اراضی کشاورزی و شبکههای آبیاری دشت آذرشهر مصرف یا در بستر و زمینهای پیرامون جذب میشود. این وضعیت، افزون بر آنکه نشاندهندۀ وابستگی شدید فعالیتهای انسانی منطقه به منابع آب سطحی است، بیانگر تأثیر نوسانات اقلیمی و الگوهای بهرهبرداری بر سرنوشت جریانهای رودخانهای در حوضۀ دریاچۀ ارومیه نیز هست. به همین دلیل، توفارقانچای را میتوان از عناصر مهم نظام طبیعی و انسانی این بخش از آذربایجان شرقی به شمار آورد