گنبد غفاریه
گُنبد غَفّاریّه
گنبد در استان آذربایجان شرقی، شمال شهر مراغه در حاشیه غربی رودخانه صفوی جای و در نزدیکی پل تاریخی شهر واقع شده. از جمله آثار شاخص دوره ایلخانی محسوب میشود و برخلاف نامش که واژه «گنبد» را یدک میکشد، ساختاری مکعبمستطیل دارد.
این بنای مستحکم و باوقار در زمان حکومت سلطان ابوسعید بهادرخان، آخرین ایلخان مقتدر مغول، و بین سالهای ۷۲۵ تا ۷۲۸ هجری قمری ساخته شده است. بانی این اثر را امیر شمسالدین قراسنقر میدانند که در آن دوران حاکم مراغه بود و پیشینه او به بردگان چرکسی در دربار مصر و شام بازمیگشت. نام «غفاریه» نیز ریشه در تاریخ متأخرتر بنا دارد؛ چرا که گفته میشود شخصی به نام نظامالدین احمد بن حسینالغفاری پس از بازگشت از سفر حج، در کنار این عمارت مدرسهای بنا کرد و زمینهای اطراف آن را وقف نمود که همین امر سبب شد تا این بنا به نام خاندان غفاری شهرت یابد. بنایی دوطبقه و مکعبیشکلی است. ازارۀ آن از سنگ مرمر سفید است و در چهار گوشۀ آن ستونهای آجری با نقش لوزی قرار دارد که اضلاع آنها با طاقنما و کتیبه تزیین شده است. گنبدی دوپوشی داشت که مرمت شده است. کاشیهای آبی تیره، آبی روشن، سیاه و سفید در آن بسیار به کار رفته و بالای پنجرهها که در چارچوبهای مستطیل قرار گرفتهاند، با آجر و کاشی مینایی تزیین شده است. شبستان گنبد غفاریه طاقنماهای مسطح مقرنسکاری دارد. احتمالاً مدفن امیرشمسالدین قراسنقر چرکسی منصوری از خاندان ممالیک مصر و تیولدار مراغه در دورۀ ابوسعید بهادرخان مغول است.