خانه امیرنظام
خانۀ امیرنظام
(یا: «موزه قاجار») از بناهای تاریخی شهر تبریز و از نمونههای برجستۀ معماری دورۀ قاجار در شمالغرب ایران به شمار میآید. این بنا در محلۀ تاریخی ششگلان تبریز قرار دارد و ساخت آن به اواخر سدۀ 13هـ.ق بازمیگردد. بانی ساختمان حسنعلیخان گروسی، مشهور به امیرنظام گروسی، از رجال مهم سیاسی و نظامی دورۀ ناصرالدینشاه قاجار بود که در دورههای مختلف مسئولیتهایی مانند والیگری، سفارت و وزارت را بر عهده داشت. او این خانه را به عنوان محل اقامت و پذیراییهای رسمی خود در تبریز بنا کرد و از همان زمان این عمارت به دلیل شکوه معماری و تزئیناتش مورد توجه قرار گرفت.
مشخصات معماری
عمارت در زمینی به وسعت تقریبی 3000 مترمربع ساخته شده و شامل یک ساختمان اصلی دو طبقه، حیاطی وسیع و بخشهای جانبی مختلف است. فضای حیاط با باغچههای منظم، درختان قدیمی و حوضی بزرگ در میانه شکل گرفته و هماهنگی میان فضای سبز و ساختمان، جلوهای دلنشین به مجموعه داده است. نمای ساختمان با آجرکاریهای ظریف، ستونهای سنگی و پنجرههای متعدد تزئین شده و ایوان سراسری طبقۀ بالا یکی از عناصر چشمگیر بنا محسوب میشود. در ساخت این عمارت از مصالحی مانند آجر، سنگ و چوب استفاده شده و ترکیب این مصالح همراه با تزئینات معماری، جلوهای خاص به ساختمان داده است. داخل بنا نیز همانند نمای بیرونی از تزئینات گوناگون برخوردار است. گچبریهای هنرمندانه، آینهکاریها، شیشههای رنگی و درهای چوبی منبتکاریشده از مهمترین عناصر تزئینی فضاهای داخلی به شمار میآیند. سقف برخی اتاقها با نقاشیها و طرحهای سنتی آراسته شده و در کنار آنها ارسیهای بزرگ با شیشههای رنگی قرار دارد که هنگام تابش نور خورشید، فضای داخلی را با رنگهای متنوع روشن میکند. تالارهای بزرگ و اتاقهای متعدد در دو طبقۀ ساختمان نشان میدهد که این خانه علاوه بر محل سکونت، برای برگزاری مراسم رسمی و پذیرایی از مهمانان نیز مورد استفاده قرار میگرفته است.
پس از گذشت سالها و تغییر شرایط تاریخی، این بنا مدتی بدون استفاده ماند و بخشی از آن دچار فرسودگی شد. در دهۀ 70ش سازمان میراث فرهنگی ایران اقدام به مرمت و بازسازی ساختمان کرد تا از تخریب آن جلوگیری شود. در نهایت این عمارت پس از مرمت به عنوان «موزۀ قاجار» مورد استفاده قرار گرفت.