نمایش مبدأ برای تپه ارگ شیروان

تپه ارگ شیروان

(یا: تپۀ نادری شیروان) محوطۀ باستانی با آثاری از هزارۀ 5پ‌م تا دورۀ قاجار در استان خراسان شمالی، شهرستان شیروان، داخل شهر شیروان. در غرب «کهنه‌شهر» و جنوب غربی شهر کنونی شیروان و همچنین در مجاورت جادۀ شیروان به بجنورد (بخشی از جادۀ شمالی مشهد – تهران) قرار دارد. تپه باستانی ارگ شیروان سابقاً مرکز حکومت و فرماندهی شمال خراسان بوده ‌است و اکنون بزرگ‌ترین و مهم‌ترین محوطۀ باستانی شمال شرق کشور است. بر اساس منابع مکتوب، ارگ حکومتی شهر بر فراز این تپه قرار داشته است. این ارگ که در اطراف آن سفال‌های دارای قدمتی ۷۰۰۰ساله به دست آمده‌، به عنوان کهن‌ترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق و بررسی باستان‌شناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته ‌است. قبرهای زرتشتی در اطراف تپۀ مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و خانلق و بعضی از آداب و رسوم مردم شیروان زندگی زرتشتیان در شیروان را تأیید می‌نماید مجموعۀ شهر کهنۀ شیروان در زلزلۀ سال 1308ش آسیب دیده و شهر کنونی در مجاورت و پیرامون آن ساخته شده است. پس از این زلزله، آواری از خشت و گل در اطراف تپه باقی ماند و برج و باروها و بخش حاکم‌نشین آن به شدت خسارت دید و پس از توسعۀ شهر شیروان در سال‌های بعد، حاشیه‌نشین‌های شهر شیروان در اطراف تپه مستقر شدند. در دهۀ 1360ش، سه متر از ارتفاع سطح تپه به منظور ایجاد پارک شهر مسطح و یک راه برای رفت و آمد خودرو در بخش شرقی و شمالی تپه ایجاد شد. با توسعۀ شهر شیروان محدودۀ تپه دوباره پر از ساخت و ساز شده که این امر و خاکبرداری سطح تپه، موجب آشفتگی نهشته‌های باستانی گردیده و تخریب کامل بقایای قلعه حاکم‌نشین شهر را به دنبال داشته است. آنچه امروزه از شهر تاریخی شیروان باقی مانده، بقایای برج و باروهای غربی شهر و تپۀ ارگ نادری است. این محوطۀ باستانی در اوائل سال 1346ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مجموعۀ ارگ در گذشته بر روی تپۀ دستریز قرار داشت و دارای حصار و چهار برج مرتفع بود و دورتادور آن را دیوار شهر فرا گرفته بود. تپۀ موجود با قطر 90متر از نوع دستریز (مصنوعی) و با ارتفاع 20متر از سطح زمین‌های پیرامونی است. مساحت بخش مرکزی این محوطه کمتر از 3هکتار است، اما محدودۀ تاریخی محوطه بیش از چند ده هکتار (شامل بقایای شارستان شهر کهنه شیروان) بوده که بخش عمدۀ آن تسطیح شده و در زیر منازل مسکونی شهر شیروان قرار گرفته است. سفال‌های به دست آمده از تپه نظیر تپۀ باستانی یاریم تپه درگز به رنگ قرمز با نقوش سیاه و مربوط به هزارۀ 5پ‌م است.
----
[[رده:باستان شناسی ایران]]
[[رده:(باستان شناسی ایران)آثار، مناطق و محوطه ها]]