نمایش مبدأ برای مناره های دارالضیافه

مناره های دارالضیافه

این مناره‌ها که در میان اهالی به «دارالضیاء» نیز شهرت دارند، زوج‌مناره‌هایی متعلق به سدهٔ 8ق هستند که در محلهٔ تاریخی جویباره، در چهارراه ابن‌سینا و خیابان کمال [[اصفهان، شهر|اصفهان]] جای گرفته‌اند. این دو مناره بر فراز سردری باقی‌مانده استقرار یافته‌اند که یادگار مجموعه‌ای بزرگ و مجلل در بافت قدیم این محله است. این اثر در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شمارهٔ ثبت ۲۷۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

کتیبه‌های اصلی بنا در گذر زمان فروریخته و بخش عمدهٔ آن ناخوانا شده است؛ به همین سبب سال دقیق احداث بنا به‌طور قطعی مشخص نیست. با این حال، بر پایهٔ تحلیل‌های سبک‌شناسی و با توجه به مقرنس‌کتیبهٔ به‌جامانده، اغلب پژوهشگران قدمت بنا را به ربع نخست سدهٔ 8ق و دورهٔ حکومت سلطان محمد خدابنده ([[الجایتو|اولجایتو]]) از [[ایلخانان]] مغول نسبت داده‌اند. برخی منابع این بنا را به دوره‌های [[آل مظفر|آل‌مظفر]] و سنجریه مربوط دانسته‌اند؛ در مقابل، وجه نامگذاری دارالضیاء را نیز به سازنده‌ای به نام «ضیاء» نسبت داده‌اند که هیچ‌یک مستند قطعی ندارد. در باب کارکرد مجموعه نیز دو دیدگاه عمده مطرح است: یکی آن را سردر مهمانسرایی باشکوه متعلق به امیری در دورهٔ ایلخانی می‌داند که نام دارالضیافه (خانهٔ میهمانی) گویای همین کارکرد تشریفاتی و اقامتی است و دیگری آن را بخشی از مجموعه‌ای مذهبی با مسجدی مجاور برمی‌شمارد. به سبب ناپیوستگی شواهد، هیچ‌یک از این دیدگاه‌ها قابل اثبات قطعی نیست.

مناره‌ها آجری و مدورند و ارتفاع آن‌ها حدود ۳۸ متر است. هر مناره بر پایه‌ای قطور هشت‌ضلعی استوار است و از پایین به بالا دربرگیرندهٔ سه بخش است: ساقه، طوقِ گلوگاه و تاج. در فراز گلوگاه، فرورفتگی‌ای چتری‌شکل قرار دارد که به نعلبکی معروف است. بدنهٔ مناره‌ها با کاشی معرق رنگین و مقرنس‌کاری آراسته شده و پوششی از کاشی فیروزه‌ای در بافت شطرنجی و آجری دارد. در درون مقرنس‌های دو مناره، نام‌های مبارک «الله» و پنج تن آل‌عبا به خط بنایی فیروزه‌ای در ردیف‌های متوالی تکرار شده است. در انتهای ساقه نیز کتیبه‌ای بر زمینهٔ کاشی لاجوردی به رنگ سفید و به خط ثلث قرار دارد که آیاتی از قرآن کریم بر آن نقش بسته است؛ بر پایهٔ مضمون این کتیبه، احتمال داده می‌شود مسجدی در پیرامون مناره‌ها وجود داشته است. تزئینات کاشی‌کاری به‌جامانده بر بدنهٔ مناره‌ها و سردر، به‌روشنی از سبک رایج در دورهٔ ایلخانی پیروی می‌کند؛ دوره‌ای که به‌کارگیری ترکیب کاشی فیروزه‌ای و لاجوردی با طرح‌های هندسی و اسلیمی بر زمینهٔ آجری به اوج خود رسیده بود.

ساختار بنا چنان است که مناره‌ها نه به‌عنوان عناصر مستقل، بلکه به‌مثابه بخشی از آرایه‌های سردر ورودی و شاخص‌های عمودی آن طراحی شده‌اند؛ الگویی که نمونه‌های اولیهٔ آن در این بنا دیده می‌شود و بعدها در معماری صفوی به تکامل رسید. مناره‌های دارالضیافه امروزه در شمار آثار شاخص دورهٔ ایلخانی در اصفهان قرار دارند و نشانه‌ای از گسترش کاربرد مناره در سده‌های میانه از کارکرد صرفاً مذهبی به نقشی تزئینی و نمادین در بناهای عام‌المنفعه و مدخل‌های مجلل شهری به‌شمار می‌روند.
[[رده:معماری]]
[[رده:ابنیه سنتی ایران]]