خانه حریری
خانۀ حریری
خانۀ قدیمی در استان آذربایجان شرقی در شهر تبریز در خیابان تربیت، خیابانی که امروز سنگ فرش شده تا برای پیادهروها مناسب باشد. این خیابان قدمتی حدود ۴۰۰ سال دارد و در دوران حکومت قاجار ساخته شده است. این اثر در تاریخ ۲۷ دی ۱۳۷۷ش با شمارهٔ ثبت ۲۲۴۲ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. عمارتی ارزشمند که امروز نه فقط بهعنوان یک بنای مسکونی بازمانده از گذشته، بلکه بهمثابه نمونهای گویا از شیوه زندگی، ذوق معماری و فرهنگ شهری تبریز در سدههای اخیر شناخته میشود. این خانه به خاندان حریری، از بازرگانان شناختهشده تبریز، تعلق داشته است. از نظر تاریخی، این خانه را معمولاً متعلق به اواخر دوره قاجار میدانند؛ دورانی که تبریز پس از رویدادهای مهم سیاسی و اقتصادی، همچنان مرکز رفتوآمد بازرگانان، روشنفکران و صاحبان نفوذ بود. خانواده حریری نیز در چنین فضایی بهعنوان یکی از خاندانهای متمول شناخته میشدند.
معماری بنا بهخوبی نشان میدهد که سازندگان آن با ویژگیهای اقلیمی تبریز آشنا بودهاند. تبریز شهری با زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل تا گرم است و همین موضوع باعث شده در خانههای سنتی آن، توجه ویژهای به جهتگیری ساختمان، ضخامت دیوارها، نحوه دریافت نور و تفکیک فضاهای فصلی شود. ساختمان در دو طبقه که شامل زیرزمین و طبقه همکف میشود ساخته شده. در زیرزمین خانه انباری و حوضخانه قرار دارد. معمولا از حوضخانه به خاطر هوای مطلوبش در تابستانها برای شبنشینی استفاده میکردند. طبقه همکف یک تالار شمالی بزرگ و اتاقی دیگر که به آن اتاق نقاشی هم میگویند وجود دارد. همچنین این ساختمان اتاقهایی تو در تو دارد که در گذشته از ساختمان اصلی برای مهمانها و جلسات رسمی استفاده میشد و این اتاقها برای راحتی مهمانها ساخته شدهاند. یکی از مهمترین جنبههای ارزشمند این خانه، تزئینات داخلی آن است. شهرت خانه حریری بیش از هر چیز به نقاشیها و آرایههای دیواری آن بازمیگردد. در برخی فضاهای داخلی، نقوشی با مضامین گوناگون دیده میشود؛ از نقشهای گیاهی و تزیینی تا صحنههایی که متأثر از شیوههای تصویری دوره قاجار هستند. این تزئینات نشان میدهند که خانه تنها محلی برای سکونت نبوده، بلکه به زیباییشناسی و نمایش شأن اجتماعی نیز توجه ویژهای در آن وجود داشته است.