قلعه سنگی
قلعه نوسنگی
قلعۀ نوسنگی سمیرم یکی از محوطههای باستانی و کهن در جنوب استان اصفهان است که در منطقۀ کوهستانی و خوشآبوهوای سمیرم قرار دارد. نام این محوطه به تنهایی گویای اهمیت تاریخی فوقالعاده آن است؛ چراکه واژۀ «نوسنگی» به دورانی از حیات بشر (حدود چندین هزار سال پیش از میلاد) اشاره دارد که انسان از مرحله شکار و گردآوری خوراک به مرحله کشاورزی، اهلی کردن حیوانات و استقرار در روستاها گام نهاد.
سمیرم به دلیل قرارگیری در دامنههای شرقی رشتهکوه زاگرس، برخورداری از منابع آب فراوان، چشمههای جاری و مراتع غنی، از دیرباز بستری مناسب برای سکونت انسانهای نخستین بوده است. قلعۀ نوسنگی در حقیقت نه یک دژ نظامی به معنای کلاسیک (مانند قلعههای دوران اسلامی)، بلکه یک زیستگاه یا سکونتگاه مستحکم پیش از تاریخی است که بر روی پشتهای طبیعی یا ارتفاعی مشرف به دشت و منابع آب بنا شده است. در آن دوران، انتخاب چنین مکانهای مرتفعی برای ساخت سکونتگاه، یک استراتژی هوشمندانه برای حفاظت در برابر سیلابهای فصلی و اشراف بر قلمروهای صید و کشت بوده است.
از نظر ویژگیهای باستانشناختی، شواهد موجود در این محوطه نشاندهنده لایههای استقراری کهنی است که ابزارهای سنگی، بقایای سفالهای دستساز و ساختارهای اولیۀ معماری را در دل خود جای دادهاند. معماری این دوره معمولاً شامل دیوارهایی با مصالح ساده مانند سنگهای لاشه و چینه (گل ورز داده شده) بوده است. وجود چنین محوطهای در سمیرم ثابت میکند که این منطقه یکی از کانونهای مهم انتقال فرهنگ و تمدن بین فلات مرکزی ایران و حوضۀ زاگرس در دوران پیش از تاریخ بوده است.
اقلیم سمیرم که با زمستانهای سرد و پربرف و تابستانهای معتدل شناخته میشود، در طول هزاران سال تغییرات زیادی داشته، اما پایداری منابع آب باعث شده است که این «قلعۀ نوسنگی» به عنوان نمادی از تداوم حیات بشری در این خطه باقی بماند.
امروزه، این محوطه بیش از آنکه یک بنای ایستاده باشد، یک تپۀ باستانی و گنجینهای از اطلاعات نانوشته است. اهمیت علمی این مکان در شناخت گذار انسان از غارنشینی به یکجانشینی در کوهپایههای زاگرس بسیار زیاد است. حفاظت از این عرصۀ تاریخی و انجام کاوشهای دقیقتر باستانشناسی میتواند پرده از رازهای زندگی اولین کشاورزان و دامداران این منطقه بردارد و پیشینه تمدنی استان اصفهان را به هزاران سال پیش از دوران تاریخی شناختهشده پیوند بزند. نیز ← قلعه نوسنگی، روستا