برج و باروی تیموری قلعه زو
برج و باروی تیموری قلعۀ زو
آثار برجا مانده از قلعه و مجموعهبناهایی در نزدیکی روستای قلعهزو، دهستان زیارت، بخش مرکزی شهرستان شیروان، استان خراسان شمالی. روستای قلعهزو در فاصلۀ 24کیلومتری شمال غربی شهر شیروان قرار دارد. علاوه بر اینکه این بناها به نام برج و باروی تیموری شهرت دارند، آثار گچبری دیوارها و نوع آجرها و مصالح به کار رفته در آنها نیز به آثار دورۀ تیموریان شبیه است. موقعیت این دژ که در قلۀ بلندترین کوه غربی روستا بنا شده باعث اشراف آن بر کلیۀ مناطق پیرامونی است و از این جهت میتوان به کاربرد نظامی آن قائل بود. این مجموعۀ تاریخی در سال 1382ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. برای دسترسی به قلعه، به جز یک راه باریک مالرو از کنار چشمۀ پای کوه که مستقیماً به قلعه منتهی میشود راه دیگری وجود ندارد.
مشخصات بنا
طول قلعه در حدود 120متر و عرض آن در قسمتهای مختلف بین 50 تا 80متر متغییر است. دیوارها حدود 4متر ضخامت دارند و برجها از سنگ و ساروج و گچ و چوب ساخته شدهاند. در چهار گوشۀ این قلعه چهار برج بلند ساخته شده است که برج جنوب غربی آن، با ارتفاع 9متر از سطح قلۀ کوه، هنوز بدون تغییر باقی مانده و سه برج دیگر تخریب شده است. در میانۀ قلعه خانههای شاهنشین و در اطراف آن خانههای دیگری احداث شده است که بعضی از آنها به وسیلۀ پل و نقب به برجها ارتباط دارند. در حال حاضر پل ریزش کرده اما چوبهای به کار رفته و دیگر آثار آن دیده میشود. در قسمت شرقی این بنا آبانباری بزرگ برای تأمین آب آشامیدنی احداث شده که دیوارههای آن از آجر و گچ است و سقف آن که با تاق ضربی پوشیده شده، ضربه خورده. در ضلع شمالی قلعه کورۀ آجرپزی و در نقطههای دیگر خزینه و گلخن حمام و تنورهای نان دیده میشود. در طبقات زیرین (زیرزمینها) آثار خمرههایی دیده میشود که احتمالاً محل نگهداری ارزاق عمومی و آذوقۀ ساکنین قلعه بوده است.