مدرسه طالبیه
مدرسۀ طالبیه
مدرسه در استان آذربایجان شرقی، در بافت قدیمی شهر تبریز و در مجاورت مسجد جامع این شهر قرار دارد. این مدرسه نهتنها از نظر معماری و قدمت، بلکه از حیث نقش علمی، فرهنگی و اجتماعی نیز جایگاهی ویژه در تاریخ آذربایجان و ایران دارد.
بر اساس منابع تاریخی، مدرسۀ طالبیه در نیمه دوم قرن 11ه.ق ساخته شد و بنای آن به حاج طالبخان، فرزند حاج اسحاق تبریزی، نسبت داده میشود. بنای اصلی مدرسه در سال ۱۰۸۷ قمری تکمیل شد. حاج طالبخان در وقفنامه مدرسۀ طالبیه، مطالعه و تحقیق شبانهروزی را شرط حضور طلاب در مدرسه دانسته و چنین آورده است که "چنانچه طلاب در این مدرسه به تحصیل و تحقیق شبانهروزی در علوم دینی اشتغال نداشته باشند از حضورشان رضایت خاطر نخواهم داشت". که به امضای شماری از عالمان برجسته شهر رسید. این نکته نشان میدهد که مدرسه از همان آغاز، صرفاً یک ساختمان آموزشی نبود، بلکه نهادی دینی و اجتماعی با پشتوانهی وقفی و مردمی محسوب میشد. در دورههای بعد نیز بخشهایی به آن افزوده شد و مدرسه در گذر زمان شکل گستردهتر و کاملتری پیدا کرد.
از لحاظ معماری، مدرسه طالبیه نمونهای ارزشمند از بناهای آموزشی و مذهبی دوره صفوی و دورههای پس از آن است. ورودی این مدرسه دالانی است که حدود 1,5 متر از کف بازار پایینتر است که قبلا سرپوشیده و مسقف بود. در عمارت غربی و شمالی مدرسه حجرههای کوچکی قرار دارند که طلاب بهصورت شبانهروزی در آنها اقامت دارند. عمارت شمالی در نیمۀ دوم قرن 11ه.ق ساخته شده است. عمارت شرقی مدرسه شامل کتابخانه و مدرسۀ جدید میشود که در سال ۱۳۲۷ش توسط «حاج محمد باقر خویی کلکته چی»، از تاجران نیکوکار تبریز ساخته شد. دو سنگ نبشته مرمری در بالای در بزرگ مدرسه، زیر طاق مقرنس قرار دارد که فرمان بخشش مالیات و عوارض شهری از طرف فتحعلی شاه قاجار روی آن حک شده است. در صحن مدرسه نیز حوضچۀ سنگی (با سنگ سیاه) یکپارچهای قرار دارد که بهشکل جام زیبایی تراشیده شده است.