یانگ تسه
یانگتسه (Yangtze)
(نام نوین: چانگ جیانگ[۱]) طولانیترین رود چین و آسیا و سومین رود دراز جهان (پس از نیل و آمازون)، به طول بیش از ۶,۳۸۰کیلومتر. سیر حرکتی آن غربی - شرقیست؛ از کوهستانهای تبت سرچشمه میگیرد و پس از طی بیش از 6هزار کیلومتر، به دریای چین شرقی میریزد. مصب این رود در نزدیکی شهر شانگهای قرار دارد و به دلیل وسعت بسیار، یکی از مهمترین مصبهای جهان به شمار میرود. حوضۀ آبریز یانگتسه، که از غرب به شرق حدود 3,200کیلومتر و از شمال به جنوب بیش از 1,000کیلومتر امتداد دارد، در مجموع 1,808,500کیلومترمربع را زهکشی میکند. این رودخانه در طول مسیرش از 10 استان یا منطقه میگذرد یا مرز بین آنها را تعیین میکند. بیش از سه چهارم مسیر رودخانه از میان کوهها میگذرد. یانگتسه هشت سرشاخه (ریزابۀ) اصلی دارد. رودهایی که با جریان شمالی - جنوبی به آن میریزند شامل یالونگ[۲]، مین[۳]، جیالینگ[۴] و هان[۵] میشوند و رودهایی که از جنوب به آن میپیوندند وو[۶]، یوان[۷]، شیانگ[۸] و گان[۹] هستند. حوضۀ آبریز یانگتسه مهمترین منطقۀ کشت غلات در کشور چین است. این منطقه تقریباً نیمی از تولید محصولات کشاورزی چین، از جمله بیش از دو سوم کل حجم برنج را تشکیل میدهد. از دیگر محصولات کشت شده در این حوضه میتوان به پنبه، گندم، جو، ذرت، لوبیا و کنف اشاره کرد. رودخانۀ یانگتسه و شاخهها و دریاچههای مرتبط با آن مملو از ماهی است. تجارت ماهیگیری به طور گسترده توسعه یافته و منبع اصلی معیشت بسیاری از جمعیت منطقه است. صدها گونه در رودخانههای چین یافت میشوند که بیشتر آنها در یانگتسه و شاخههای آن زیست میکنند. اقتصاد بخش عمدهای از حوضۀ رودخانۀ یانگتسه عمدتاً بر تولیدات کشاورزی متمرکز است، اگرچه شهرهایی مانند ووهان[۱۰] و چونگکینگ[۱۱] و منطقۀ ساحلی با محوریت شانگهای از مهمترین مراکز صنعتی چین هستند. علاوه بر این، ساخت بزرگترین سد و بزرگترین نیروگاه برق دنیا بر روی این رودخانه بر اهمیت اقتصادی آن افزوده است.
دلتای یانگتسه که از جنجیانگ[۱۲] آغاز میشود، شامل تعداد زیادی شاخۀ اصلی، شاخۀ فرعی، دریاچه، بستر رودخانههای باستانی و باتلاقهایی است که به کانال اصلی متصل هستند. در زمان سیلهای بزرگ، منطقۀ دلتا کاملاً زیر آب میرود. دریاچۀ تای[۱۳]، با مساحتی حدود 2,410کیلومترمربع، به عنوان بزرگترین دریاچه از میان دریاچههای متعدد دلتا قابل توجه است. عرض یانگتسه در دلتا، تا شهر جیانگیین[۱۴]، از کمتر از 1.6 تا 3.2کیلومتر متغیر است. در پاییندست، کانال بهتدریج عریضتر شده و به یک مصب بزرگ تبدیل میشود که عرض آن در نزدیکی دهانۀ رودخانه از 80کیلومتر فراتر میرود. شهرهای بزرگ دلتا شامل ووشی[۱۵]، سوژو[۱۶] و در دهانه رودخانه، شانگهای هستند. یانگتسه پیش از پیوستن به دریا، به دو شاخه تقسیم میشود که هر کدام به طور مستقل به دریای چین شرقی میریزند. شاخۀ شمالی حدود ۵ تا ۱۰کیلومتر و شاخه جنوبی ۱۰ تا ۲۵کیلومتر عرض دارد. بین این شاخهها، جزیره چونگمینگ[۱۷] قرار دارد که در طول قرنها توسط رسوب آبرفت در دهانۀ یانگتسه تشکیل شده است. عمق رودخانه در برخی نقاط به ۳۰ تا ۴۰متر میرسد، اما به دلیل وجود تپههای شنی، در نزدیکی دریا و در دهانۀ رودخانه، تنها به چند متر کاهش مییابد.
مسیرهای آبی در حوضۀ یانگتسه در مجموع حدود ۵۶,۳۰۰کیلومتر است. این رودخانه توسط کانال بزرگی به بخشهای قابل کشتیرانی رودخانههای رود زرد[۱۸]، هوآی[۱۹]، وی[۲۰] و های[۲۱] متصل میشود که بیشتر به بنادر دریایی هانگژو[۲۲] و تیانجین[۲۳] متصلند. یانگتسه به عنوان ادامۀ مسیرهای دریایی عمل کرده و بنادر داخلی و ساحلی را به همراه سایر شهرهای بزرگ به یک شبکۀ حملونقل متصل میکند که در آن نانجینگ[۲۴]، ووهان و چونگکینگ نقشهای اصلی را ایفا میکنند. علاوه بر این، پلهایی بر روی رودخانۀ یانگتسه در ووهان، چونگکینگ، نانجینگ و سایر شهرها ساخته شده است که ارتباطات حمل و نقل شمال-جنوب را بهبود بخشیده و وابستگی به کشتیها را کاهش میدهد.
سد سهدره[۲۵] (یا: سد سهدهانه)
بزرگترین سد دنیا که روی رودخانۀ یانگتسه ساخته شده و نهتنها بزرگترین نیروگاه برق-آبی دنیا را در دل خود جای داده، بلکه از لحاظ ظرفیت تولید برق نیز بین دیگر نیروگاههای بزرگ دنیا بیرقیب است. کار ساخت سازۀ این سد در سال ۲۰۰۶م تمام شد، ولی تکمیل تأسیسات نیروگاه برقآبی آن در ۲۰۱۲م با نصب آخرین توربین به پایان رسید. در سال ۲۰۱۴ نیروگاه برقآبی این سد با تولید ۹۸٫۸ تراوات ساعت انرژی از نظر میزان انرژی تولیدی در سال به رتبۀ اول جهان دست یافت. این سد علاوه بر تولید برق، ظرفیت کشتیرانی رودخانۀ یانگتسه را افزایش داده و همچنین پتانسیل وقوع سیل در پاییندست را به کمک فراهم کردن فضای ذخیره سیل کاهش داده است.