گلوگاه، شهرستان
گلوگاه، شهرستان (County) Galugah
| گلوگاه، شهرستان | |
|---|---|
| استان | مازندران |
| بخش | مرکزی و کلباد |
| جمعیت | 40,078نفر (1395ش) |
| موقعیت | شرق استان مازندران |
| نوع اقلیم | معتدل و نیمهمرطوب |
| ارتفاع از سطح دریا | 35متر (مرکز شهرستان) |
| تولیدات و صنایع مهم | گندم، جو، پنبه، برنج، توتون، انجیر، انار و میوههای جالیزی |
| نام لاتین | Galugah |
| شهر ها و آبادی های مهم | گلوگاه |
شرقیترین شهرستان استان مازندران، به مرکزیت اداری شهر گلوگاه. شهر گلوگاه در مجاورت دو شهر تاریخی کلباد، موسوم به لمراسک و نامیه، تأسیس شده است. پیشینۀ قابل ذکر این دو شهر به سدههای اولیۀ اسلامی تا دورۀ قاجار میرسد. در دوران حکومت آقامحمدخان قاجار، در سال ۱۱۹۵ق، به منظور حفاظت از این منطقه، شماری از ساکنان قراباغ قفقاز به اینجا منتقل شدند. گلوگاه از گذشته مرز و نقطۀ اتصال طبرستان و استرآباد/گرگان بوده و بخشی از بهشهر به شمار میرفته است. نام گلوگاه در منابع متأخر به دهی اشاره دارد که در اولین تقسیمات کشوری معاصر ایران، مرکز یکی از دهستانهایِ بخش بهشهرِ شهرستان ساری بوده است. در ۱۳۳۳ش، که بهشهر به شهرستان ارتقاء یافت، گلوگاه به عنوان مرکز دهستان معرفی شد. شهرداری گلوگاه در سال 1335ش تأسیس و در ۲۲ تیرماه 1336ش، رسماً به عنوان یک شهر اعلام شد. بخش گلوگاه در تابستان 1384ش براساس مصوبۀ هیأت دولت ضمن تغییر و تحولاتی در شهرستان بهشهر از آن جدا شده و به شهرستان گلوگاه ارتقاء یافت.
گلوگاه متشکل از دو بخش به نامهای مرکزی و کلباد، چهار دهستان به نامهای آزادگان، توسکاچشمه، کلباد غربی و کلباد شرقی و 26 آبادی دارای سکنه و یک مرکز شهری به نام گلوگاه است. دهستانهای آزادگان و توسکاچشمه جزء بخش مرکزی و دهستانهای کلباد شرقی و کلباد غربی جزء بخش کلباد این شهرستان هستند. براساس سرشماری سراسری سال 1395ش جمعیت شهرستان گلوگاه 40,078نفر بوده است که حدود 53درصد این مقدار ساکن شهر و باقی ساکن نقاط روستایی بودهاند. گلوگاه در شمال به خلیج گرگان، در شرق به شهرستان بندرگز (استان گلستان) و در جنوب و غرب به شهرستان بهشهر محدود شده است. مساحت این شهرستان حدود 451 کیلومترمربع، از غرب به شرق 30کیلومتر و از شمال به جنوب در حدود 70کیلومتر است. بیشترین فاصله از شمال به جنوب از روستای بارکلا تا سواحل خلیج گرگان را در بر میگیرد. شهر گلوگاه بهعنوان مرکز شهرستان گلوگاه در 25کیلومتری شرق بهشهر قرار دارد. این شهر در کنار جادۀ سراسری گرگان - ساری و راه آهن سراسری تهران - گرگان واقع شده است.
این شهرستان را میتوان به دو قسمت کوهپایهای و جلگهای تقسیم کرد که دو سوم از اراضی آن کوهپایهای و جنگلی و یک سوم دیگر در محدودۀ اراضی جلگهای قرار دارد. بخش ساحلی در قسمت شمالی شهرستان گسترش دارد و به صورت ماسهزار و شورهزار است. بخش جلگهای در حد فاصل بخش ساحلی و کوهستانی واقع شده و اکثر روستاهای پرجمعیت و همچنین شهر گلوگاه و مراکز مهم اقتصادی و اجتماعی شهرستان در این پهنه قرار دارند. در این بخش 9 روستا وجود دارد. بخش کوهستانی این شهرستان با پوشش جنگلی نمایان است و بیشتر مساحت شهرستان را تشکیل میدهد که آبادیهای آن به صورت پراکنده و کمجمعیت هستند. در این قسمت 17 روستا وجود دارد. مهمترین کوه شهرستان جهان مورا با ارتفاع 1,562متر در 22کیلومتری شهر گلوگاه و در محدودۀ بخش کلباد واقع شده است. ارتفاع مرکز این شهرستان از سطح دریا 35متر و از لحاظ اقلیمی به طور کلی جزو مناطق معتدل و نیمهمرطوب است. مردم این شهرستان ترکیبی از اقوام شیعی و سنیمذهبند که به زبانهای فارسی، ترکی و طبری سخن میگویند. گندم، جو، پنبه، برنج، توتون، انجیر، انار و میوههای جالیزی، مهمترین محصولات کشاورزی و باغی این شهرستان است. ورزش کشتی به ویژه کشتیهای محلی مازندرانی همچون کشتی لوچو و کشتی باشال در این منطقه رواج دارد. علاوه بر محوطهها و تپههای باستانی پرشمار مربوط به دورههای پیش از تاریخ و تاریخی که در سطح این شهرستان وجود دارد و برخی از آنها به ثبت ملی رسیده، بناهایی چون قلعهپایان (مربوط به دورۀ ساسانی و سدههای اولیۀ اسلامی)، قلعه جرکلباد مربوط به دورۀ صفوی، بقایای جاده شاه عباسی، حمام لمراسک مربوط به دورههای قاجار و پهلوی اول، و خانۀ زافیرو پولوس مربوط به اوایل دوره پهلوی از آثار تاریخی مهم گلوگاه هستند. تالاب میانکاله در شمال و جنگلهای مناطق جنوبی از جاذبههای طبیعی شهرستان گلوگاه است.