کاروانسرای شورجستان
کاروانسرای شورجستان
(معروف به کاروانسرای شاهعباسی)، در روستای شورجستان از توابع شهرستان آباده و در شمالغربی این شهرستان قرار دارد. این بنا در مسیر شیراز به اصفهان ساخته شده و یکی از منزلگاههای میانراهی این محور ارتباطی مهم بهشمار میرفته است. این مسیر از دیرباز محل رفتوآمد کاروانهای تجاری، مسافران و کارگزاران حکومتی بود و کاروانسرای شورجستان با فراهمکردن امکان اقامت، استراحت، نگهداری کالا و تجدید قوای مسافران و چهارپایان، در پشتیبانی از فعالیتهای ارتباطی و اقتصادی این مسیر نقش داشته است.
بنای کاروانسرا احتمالاً در دوره شاه عباس اول صفوی ساخته شده و از نمونههای کاروانسراهای دشتی در نواحی مرکزی ایران است. این مجموعه با مصالح خاکی ساخته شده و پلان آن چهارایوانی است. بنا بهصورت مستطیلشکل و در ابعاد تقریبی ۶۱ در ۶۲ متر طراحی شده و فضاهای اقامتی و خدماتی آن پیرامون حیاط مرکزی قرار داشتهاند. حجرهها رو به صحن گشوده میشدند و بخشهایی از پیرامون بنا به استقرار چهارپایان، نگهداری کالا و ارائه خدمات مورد نیاز کاروانیان اختصاص داشت.
ورودی کاروانسرا دارای سردری دوطبقه است که طبقات آن بهوسیله پلکانی مارپیچ به یکدیگر ارتباط مییابند. سردر بنا نسبتاً سالم باقی مانده و محل کتیبهای بر آن دیده میشود، اما کتیبه اصلی از میان رفته است. سنگنوشتهای نیز در ارتفاع بالای سردر قرار دارد که به دلیل فرسودگی و دشواری خوانش، محتوای آن مشخص نیست. دیوارهای قطور، جرزهای استوار و پوششهای طاقی، از عناصر سازنده بناهای میانراهی این ناحیه بودهاند و ضمن تأمین استحکام سازه، آن را در برابر گرما، سرما، باد و گردوغبار محافظت میکردند.
آب مورد نیاز کاروانیان و مجموعه از رشتهقناتی تأمین میشده است که در برابر کاروانسرا جریان داشته و بقایای آن همچنان در محل مشاهده میشود. این قنات در کنار موقعیت بنا در مسیر ارتباطی شیراز و اصفهان، یکی از عوامل مؤثر در شکلگیری و تداوم کارکرد کاروانسرا بوده است.
کاروانسرای شورجستان در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۷۵ش با شماره ۱۸۲۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.