مسجد جامع (جاجرم)

مسجد جامع (جاجرم) Jameh Mosque of Jajarm

مسجدی تاریخی مربوط به دورۀ سلجوقیان (سده‌های 4 تا 6ق) در  استان خراسان شمالی، جنوب شرق شهر جاجرم. این بنا که در ضلع جنوب شرقی قلعۀ قدیمی جاجرم (نارین قلعه) احداث شده، در تقاطع خیابان 15 خرداد با خیابان مصلی این شهر قرار دارد و سال 1356ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مصالحی که در ساخت این بنا به کار برده‌اند شامل سنگ، ملات گچ، چوب و اندود کاهگل و گچ است.

مشخصات معماری و تزئینات

از نوع چهارایوانی ساده و دارای صحن کوچکی است. مسجد دارای شبستان و صفه‌های نسبتاً بزرگی است. ورودی بنا که از نوع یک‌ایوانی با سقف جناقی است در ضلع شمالی آن قرار دارد و به یک صحن کوچک با ابعاد 7.5×7.5 متر می‌رسد. صفه‌های با سقف‌های گنبدی و گچ‌کاری شده در دو ضلع شرقی و غربی این صحن واقع شده‌اند. در ضلع جنوبی، فضای گنبدخانه که به شکل چهارطاقی است قرار دارد. محراب مسجد با ارتفاع 235 و عمق 85سانتیمتر در ضلع جنوبی گنبدخانه تعبیه شده است. دایرۀ گنبد به صورت ترمبه ساخته شده و رأس این ترمبه‌ها به شکل ترکش‌های خورشیدی و پایین آنها به شکل لوزی‌های منظم و ذوزنقه‌هایی است که اضلاع پایین آنها بر روی پایۀ ترمبه استوار هستند. داخل گنبد شکلی شبیه به نیم‌کاسۀ ساده‌ای دارد، که به مرکز آن یک ستارۀ 24پر، به طور برجسته کار شده است. فضای شبستان به وسیلۀ طاق و تویزه پوشش داده شده است. در پشت دیوار شرقی شبستان شرقی، فضایی دیده می‌شود که بعداً اضافه شده و زمستان‌ها بیشتر از آن استفاده می‌شود. این مسجد کوچک فاقد عناصری مانند ایوان بلند و مناره است و در مجموع نمای بیرونی آن تزئیناتی ندارد و به استثنای سه قطعه کاشی که بر پیشانی ایوان جنوبی قرار دارند، قسمت عمدۀ تزئینات را باید در گنبدخانه جستجو کرد. تزئینات این قسمت شامل تزئینات گچبری، ترمبه‌ها، لچکی‌ها و کاربندی‌های زیر گنبد می‌شود.