ایرج (خواننده)
| حسین خواجهامیری ایرج | |
|---|---|
| زادروز |
خالدآباد 11 دی ۱۳۱1ش |
| درگذشت | تهران 21 مرداد 1405ش |
| ملیت | ایرانی |
| شغل و تخصص اصلی | خواننده |
| گروه مقاله | موسیقی |
| خویشاوندان سرشناس | احسان خواجهامیری (فرزند) |
ایرج (خالدآباد 11 دی ۱۳۱1 - تهران 21 مرداد 1405ش)
(نام اصلی: حسین خواجهامیری) خوانندۀ ایرانی. طی 70سال فعالیت بیش از ۲۰۰۰ آواز، تصنیف و ترانه اجرا کرده است. به گواه اساتید همدوره و پیش از او، به خاطر زیبایی و کمال و رسا بودن صدایش بزرگترین خوانندهایست که در دورۀ معاصر صدایش ضبط یا شنیده شده است. علاوه بر مهارت بیمانندی که در اوجخوانی داشت، بمخوان بسیار ماهری نیز بود. صدای ایرج در بالاترین درجۀ هر یک از پارامترهای یک صدای ممتاز (صدادهی مناسب، حجم بالا، وسعت مطلوب، وضوح و شفافیت عالی و...) را داراست. محمدرضا شجریان درباره او گفته است: «صدای ایرج در تاریخ آوازخوانی ما یک متر و معیار است و هر کس بخواهد در بالاترین حد حنجره صدایی را مثال بزند میگوید صدا شبیه صدای ایرج است». همۀ اینها به علاوۀ ویژگیهای دیگری چون کرشمهخوانی، تحریرها و چهچهههای متنوع و قدرتمند، ادای صحیح شعر و فصاحت آواز (که از خصوصیات مکتب اصفهان است)، ایجاد سبک جدید، اجرای ترانههای زیادی برای فیلمهای موسم به فیلمفارسی، و ممتاز بودن در گونهها و سبکهای مختلف خوانندگی (آواز، ترانه، تصنیف، سنتی، عامیانه و کوچهبازاری) طی دهههای 1330ش تا زمان مرگش او را تبدیل به یکی از نامدارترین و محبوبترین آوزاخوانان صاحبسبک کرد. ایرج از معدود خوانندگان صاحبسبک ایرانیست که دارای صدای ششدانگ بود.
پدربزرگش، ملا میرزا، از خوانندگان بهنام دورۀ ناصرالدین شاه بود و پدرش نیز دارای صدایی خوش بود و ردیف میدانست. از همین رو، ایرج مقدمات آواز را نزد پدرش فراگرفت. پس از پایان تحصیلات ابتدایی به تهران رفت و دوسال در منزل ابوالحسن صبا آموزش دید. تمام آموزش حرفهای ایرج به همین دورۀ کوتاه محدود میشود و تمام توانمندی او در موسیقی سنتی ایرانی به استعداد شخصی او در خودآموزی از سبک و شیوۀ اساتید پیشین، خاصه خوانندگان برجستۀ سبک اصفهان، و سپس ایجاد سبک شخصیاش وابسته بوده. ابتدا در استخدام ارتش بود و بعد از تعلیمگرفتن نزد جلال تاج اصفهانی، استاد آواز در مکتب اصفهان، و بهرهگیری از راهنماییهای ابوالحسن صبا استاد موسیقی ایرانی، در محافل حرفهای اهل هنر شناخته شد. کارنامۀ هنری ۵۰سالۀ او عبارت است از انواع برنامههای آوازی در سلسله برنامههای معروف گلها در رادیو و اجرای حدود ۷۰۰ ترانه، از سنگینترین ترانهها تا انواع کوچهبازاری و ترانههای فیلم فارسی. ایرج بهجای محمدعلی فردین در فیلمها آواز میخواند که این امر شهرت سینمایی او را به دنبال داشت. وی از ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۵ با انتشار چند کاست، فعالیت خود را ازسر گرفته است.