کاروانسرای قصر بهرام
صفحهٔ تغییرمسیر
تغییرمسیر به:
کاروانسرای قصر بهرام
این کاروانسرا که در اسناد و منابع تاریخی با عناوینی نظیر رباط سیاهکوه و قصر بهرام گور نیز شناخته میشود، از توقفگاههای میانراهی برجسته در دامنههای سیاهکوه و محدودهٔ پارک ملی کویر واقع در جنوب گرمسار، جنوبشرقی جوادآباد و شمال دریاچهٔ نمک است. این بنا در بستر جادهٔ سنگفرش کهن کویری مستقر شده و در سدههای متمادی، پیونددهندهٔ مسیرهای تجاری و ارتباطی اصفهان و کاشان بهسوی دشت ری و ایالتهای شرقی ایران بوده است.
شالودهٔ بنیادین این مجموعه طبق روایات تاریخی به دورهٔ ساسانیان و شخص بهرام پنجم (بهرام گور) نسبت داده میشود. این بنا در عصر صفوی و با دستور شاه عباس اول، تجدید بنا و به کاروانسرایی مجهز تبدیل گردید تا رفتوآمد در راههای اصلی کشور آسانتر شود. در نزدیکی این مجموعه، بناهای دیگری مانند کاروانسرای عینالرشید و بقایای عمارت حرمسرا نیز قرار دارند که اهمیت این توقفگاه تاریخی را نشان میدهند. بهدلیل استقرار بنا در زون حفاظتی پارک ملی کویر، ورود به پهنه و اقامت در آن مستلزم هماهنگی و دریافت مجوز از ادارهکل حفاظت محیط زیست استان سمنان است و دسترسی اصلی آن نیز از محور گرمسار از طریق مسیر خاکی–سنگفرش میسر میشود.
الگوی ساختاری بنا مبتنی بر پلان درونگرای چهارایوانی با حیاط مرکزی است. از ویژگیهای ممتاز این سازه نسبت به کاروانسراهای خشتی و آجری حاشیهٔ کویر، استفادهٔ گسترده از سنگهای صیقلی و تراشخوردهٔ آهکی در نما و کالبد اصلی است. چهار برج مدور در گوشهها وظیفهٔ استحکامبخشی و حراست از مجموعه را بر عهده داشتهاند. پیرامون میانسرا را حجرههای سکونتی، ایوانچهها و صفهها در بر گرفته و در بخشهای پشتی نیز فضاهای عریض شترخان برای باراندازی و نگهداری چهارپایان تعبیه شده است. آبرسانی به مجموعه نیز در گذشته از طریق مجرای سنگتراش از دامنهٔ ارتفاعات مجاور سامان یافته بود.
این اثر در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۴ش با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. همچنین در 26 شهریور ۱۴۰۲ش، این شاهکار معماری کویری در چارچوب پروندهٔ زنجیرهای کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو درج شد.