جوزدان، شهر
جوزدان، شهر Jowzdan, city
شهری در استان اصفهان، جنوب شهرستان نجفآباد، بخش مرکزی، و مرکز دهستان جوزدان. براساس مصوبۀ 29 مهر 1386ش وزرای عضو كمیسیون سياسی و دفاعی هیأت دولت روستای جوزدان به شهر ارتقا یافت و شهرداری آن در سال بعد دایر شد. در پهنهای هموار (دشت) با حدود 1,630متر ارتفاع از سطح دریا و کمابیش ۳,۶۰۰هکتار مساحت در مسیر جادۀ فولادشهر به نجفآباد، در فاصلۀ 340کیلومتری جنوب تهران، 30کیلومتری غرب جنوبی مرکز شهر اصفهان، و 8کیلومتری جنوب شرقی نجفآباد واقع شده است. شهرهای اطرافش عبارتند از: نجفآباد در شمال، قدریجان در شرق، و فولادشهر در جنوب. در غرب آن زمینهای کشاورزی جوزدان و شهرک صنعتی نجفآباد 2 (شهرک صنعتی جوزدان) و در جنوبش تپهها و کوههای موسوم به فشارچه قرار دارند. این کوهستان از شمال غرب به سمت جنوب شرق كشیده شده است. کانال آبرسانی جوزدان که از زایندهرود منشعب شده، پس از گذشتن از شهرها و روستاهای بین راه و آبیاری اراضی منطقه وارد جوزدان میشود و زمینهای کشاوری آن را سیراب کرده، به راه خود ادامه داده و سپس دو شاخه میشود (یکی به طرف خمینیشهر و دیگری به طرف قهدریجان) و مجدداً به زایندهرود میریزد.
در لغتنامۀ دهخدا (به نقل از منابع تاریخی مربوط به سدههای 7 و 8 هجری) ذیل جوزدان آورده شده که قریۀ بزرگی است در دروازۀ اصفهان و «اهل اصفهان آن را کوزدان» و «اهالی آن را جوزان» میگویند. این جوزدان محل دیگریست که امروزه در محدودۀ بافت کلانشهر اصفهان (شمال غرب شهر) قرار گرفته و باید توجه داشت که بیشتر نامها یا وقایع تاریخی ثبت شده در منابع، مربوط به جوزدان مورد نظر دهخداست. ضبط مختلف نام این آبادیِ همنام شهر جوزدان میتواند کار ریشهیابی واژۀ جوزدان را تا حدودی آسان کند. در لغتنامه کوز (به فتح و ضم اول) مترادف کرت یا قطعه زمین کشاورزی ضبط شده و جوز هم به معنای گردو و همچنین شکل دگرگونشدۀ کوز میتواند باشد؛ با اینحال مستندات میدانی یا تاریخی برای ریشهشناسی نام شهر جوزدان وجود ندارد. وجود آثار تاریخی متعدد در شهر کنونی جوزدان پیشینۀ آن را دستکم به سدههای میانی اسلامی میرساند: مسجد جامع جوزدان مربوط به دورۀ ایلخانی (تاریخ ثبت ملی: 1382ش)، در ضلع جنوب غربی اين مسجد بقعهای به نام شیخ محمد وجود دارد كه از صوفیان معتبر زمان خود بوده و در كنار مزار این عالم چند نفر دیگر از علمای آن زمان نيز دفن شدهاند، از جمله شیخ صفیالدین شیخ ملكشاه متوفی هشتم جمادیالثانی 1101ق؛ امامزاده ساره خاتون جوزدان مربوط به دورۀ ایلخانی (تاریخ ثبت: 1384ش)؛ برج کبوتر (کبوترخانه) جوزدان مربوط به دورۀ قاجار (تاریخ ثبت: 1385ش)؛ و قناتهای قدیمی.
در سرشماری سراسری 1395ش جمعیت آن 6,998نفر بوده است. مردم جوزدان به زبان فارسی (گویش اصفهانی) سخن میگویند و شیعۀ دوازدهامامیاند. شغل بیشتر اهالی شهر کشاورزی، دامداری، کارگری در کارگاههای صنعتی و مشاغل خدماتی، و مهمترین تولیدات کشاورزی آنها برنج (موسوم به برنج لنجان)، گندم، جو، صیفیجات، سپس گیاهان و دانههای علوفهای و میوههایی چون بادام، انگور، گردو، سیب و انار است.