قصرقند، شهرستان

قصرقند، شهرستان (County) Qasr-e Qand

واقع در مناطق جنوب شرقی ایران و جنوب استان سیستان و بلوچستان، به مرکزیت اداری شهر قصرقند. در اواخر سال 1391ش، ضمن تغییر و اصلاحاتی در شهرستان‌های نیک‌شهر و چابهار و با انتزاع ایجاد شده است. محدودۀ این شهرستان که از چندهزارسال پیش سکونتگاه جوامع انسانی و روستایی بوده، در سراسر دورۀ اسلامی از مناطق مکران بوده است؛ قصرقند در گذشته به گنداوک معروف بوده و به مرور زمان نامش به گنج‌آور تغییر یافته است. به علت وضعیت آب و هوایی خاص منطقه که بیشترین میزان تولید شکر را داشته نام گنج‌آور بعدتر به قصرقند تبدیل شد. بنابر نوشتۀ حدود العالم من المشرق و المغرب (کتاب جغرافیایی به زبان فارسی متعلق به سدۀ 4ق)، بازرگانی بلوچستان از طریق دریا صورت می‌گرفته و بازرگانان بعضی از شهرها با هند روابط تجاری داشته‌اند و عمدۀ صادرات آنها پوست و چرم، نعلین، خرما، قند سفید، شکر و شیره شکر بوده که محصول شهرهای گنداوک، قصرقند و نیک‌شهر بوده است. مارکوپولو در حدود سال‌های 683 - 687ق هنگام برگشت از چین که از حدود مکران و از قصرقند گذشته، در سفرنامه‌اش می‌گوید که مردم آن منطقه از راه تجارت و کشت گندم، نیشکر و برنج امرار معاش می‌کنند. محمدحسن خان اعتمادالسلطنه می‌نویسد: «قصرقند در واقع پایتخت همۀ مکران است، قلعۀ محکمی دارد و بر روی تپۀ بلندی واقع است و محل نشیمن ضابط (حکمران) است». آثار قلعه قصر قند (مربوط به دوره صفوی) هنوز برجاست و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قصرقند در تقسمات کشوری معاصر ایران ابتدا از توابع شهرستان خاش، پس از تشکیل شهرستان چابهار در اواسط دهۀ 1320ش از بخش‌های تشکیل‌دهندۀ آن، و با تشکیل نیک‌شهر در سال 1369ش از بخش‌های آن بود. در سال 1391ش ضمن الحاق دهستان تلنگ از بخش پلان شهرستان چابهار به بخش قصرقند نیک‌شهر و تغییر و اصلاحاتی در این دو شهرستان، این بخش به شهرستان ارتقاء یافت.