تپه مصلی
تپه مصلی
تپه در استان آذربایجان شرقی در انتهای خیابان امام آذرشهر در ساحل شمالی رودخانه دهخوارقان. یکی از مهمترین محوطههای باستانی شناختهشده در محدودۀ جنوب دریاچۀ ارومیه است و به دلیل قدمت، موقعیت جغرافیایی و لایههای فرهنگی متنوع، جایگاه ویژهای در مطالعات باستانشناسی آذربایجان دارد. این تپه در بخش دشتی آذرشهر و در فاصلۀ کمی از بستر رودخانه قرار گرفته و همین نزدیکی به منابع آب، یکی از اصلیترین دلایلی است که انسانهای باستانی را به سکونت در این محدوده ترغیب کرده است. قرارگیری تپه در مسیر طبیعی ارتباطی میان آذرشهر، تبریز و حاشیۀ جنوبی دریاچۀ ارومیه نیز موجب شده است که در دورههای مختلف تاریخی نقش مهمی در شبکههای فرهنگی و اقتصادی منطقه داشته باشد.
بالای تپه پوشیده از الواح و سنگ نبشتههای قبور است و در میان آن نه تنها کتیبهها، بلکه سنگ نبشتهها و قطعه سنگهای منقش فراوانی نیز به چشم میخورد که اغلب متعلق به سدههای ٧ و ٨ هجری قمری است. در وسط این گورستان، مصلی یا نمازگاه بزرگی به طول و عرض متجاوز از یکصد متر تعبیه شده است که سطح آن حدود یک متر از کف گورستان بلندتر است، محراب آن از سنگ و آجر بنا گردیده است، سنگها مربوط به قبور دورانهای پیشین است، فقط طاق سنگی منقوش وسط محراب سنگ قبر مرمرین به طول عمودی به دیوار نصب شده که در روی آن چند بیت فارسی و دو آیه قرآن مجید و چند عبارت عربی به خط ثلث دل انگیز بطور برجسته کنده شده و چند ترنج و اسلیمی خوش طرح بر زیبایی آن افزوده است. ظاهراً حجاری سنگ در سدههای ٨ و ٩ هجری قمری صورت گرفته است.
شواهد حاصل از بررسیهای سطحی و یافتههای پراکندهی باستانشناسی نشان میدهد که تپۀ مصلی تاریخ طولانی از سکونت انسانی را در خود جای داده است. نمونههای سفالی جمعآوریشده از سطح تپه اغلب به دورههای تاریخی و اسلامی اولیه تعلق دارند، اما لایههای عمیقتر احتمالاً قدمتی بیشتر دارند و میتوانند اطلاعاتی از دورههای پیش از اسلام نیز فراهم کنند. تنوع بافت، رنگ و شیوۀ پخت سفالها بیانگر آن است که این محل در ادوار مختلف، بخشی از جریانهای فرهنگی فعال در آذربایجان بوده و با مراکز مهم منطقه مانند تبریز، محلّهها و استقرارهای حاشیۀ دریاچۀ ارومیه در ارتباط بوده است.