سنگ نبشته قیرخ قزلار
سنگنبشتۀ قیرخقزلار
سنگنبشته در استان آذربایجان شرقی، در شمال شرقی شهرستان سراب، نزدیکی روستای نشتبان واقع شده. اثری تاریخی ارزشمند مربوط به قرن ۸ پیش از میلاد است. این اثر در تاریخ 1 فروردین 1347ش با شمارهٔ ثبت ۷۹۲ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قیرخقزلار در زبان محلی به معنای «چهل دختر» است و نام آن بیشتر جنبۀ فولکلوریک دارد، اما سنگنبشتۀ موجود در این محل، کاملاً ماهیتی رسمی و حکومتی دارد. متن کتیبه به خط میخی اورارتویی نوشته شده و به یکی از شاهان قدرتمند اورارتو، احتمالاً ساردوری دوم یا آرگیشتی دوم نسبت داده میشود. محتوای متن، این کتیبه درباره حاکمی به نام آرگیشتی میباشد که سرزمینهای توایشدو، گیردو، و گیتوهانی را به تصرف خود در آورده و ماجرای آن را هک کرده است. متاسفانه قسمت عظیم این کتیبه خراب شده و امکان ترجمه کامل آن وجود ندارد. این نوع نوشتار، بازتابدهندۀ ساختار ایدئولوژیک حکومت اورارتو است که در آن، مشروعیت پادشاهی مستقیماً از ارادۀ خدایان سرچشمه میگیرد.
از نظر فیزیکی، سنگنبشتۀ قیرخقزلار بر روی یک دیوارۀ سنگی طبیعی حک شده و وسعت آن حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر طول و نزدیک به ۸۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر ارتفاع دارد. متن در چند سطر منظم تراشیده شده و عمق حروف نشان میدهد که ابزار فلزی پیشرفتهای برای حکاکی به کار رفته است. انتخاب سطحی صاف و نسبتاً مرتفع برای نوشتن کتیبه، هم به خوانایی آن کمک کرده و هم جنبۀ نمایشی و اقتدارآمیز داشته است؛ بهگونهای که هر رهگذری عظمت قدرت حاکم را احساس کند.