فردیس، شهر
فردیس، شهر Fardis, city
واقع در جنوب مرکزی استان البرز، مرکز اداری شهرستان و بخش مرکزی فردیس. با ارتفاع حدود 1,200متر از سطح دریا در دشتی در 40کبلومتری غرب شمالی شهر تهران و 10کیلومتری جنوب کرج واقع شده و شهرهای اطرافش عبارتند از: کرج در شمال، گرمدره و اندیشه در شرق، مارلیک در جنوب، مشکین‌دشت و محمدشهر در غرب، و مهرشهر در شمال غرب. اقلیم این شهر معتدل و نیمه‌خشک است و رودخانۀ کرج از شمال شرق آن می‌گذرد. فردیس در مسیر کرج به شهرهای اندیشه، ملارد، شهریار و رباط کریم قرار دارد. در سرشماری سراسری 1395ش جمعیت فردیس 181,174نفر بوده است. ترکیب بافت جمعیتی فردیس را اکثریت مهاجرانی از نقاط مختلف ایران (خاصه کرج و تهران و استان‌های شمال غربی) و اقلیت بومی تشکیل می‌دهد.
نیروگاه شهید منتظرقائم، به عنوان یکی از بزرگترین نیروگاه‌های تأمین‌کنندۀ برق مصرفی کشور، در حاشیۀ غربی فردیس قرار دارد. فردیس دارای ادارات دولتی، مراکز خرید و تجاری، امکانات درمانی و فرهنگی و رفاهی، و کارگاه‌های صنعتی متعدد است. شهرک دهکده فردیس که امروزه به عنوان محله‌ای اعیان‌نشین در مناطق جنوب غربی شهر قرار دارد، یکی از نخستین باغ‌شهرهای مدرن ایران است که در سال‌های ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۴ش با طراحی عبدالعزیز فرمانفرمانیان ساخته شده. خانه-موزۀ احمد شاملو در این شهرک ثبت ملی شده است. سال 1388ش در محدودۀ محلۀ رزکان نو (شمال غرب فردیس) یک گورستان باستانی کشف و کاوش شده که قدمت آثار به دست آمده از آن به عصر آهن و دورۀ مادها می‌رسد.
فردیس، معرب کلمۀ پردیس و هم‌ریشه با کلمۀ فردوس، به معنی باغ و بستان و بهشت و برگرفته از «پارادئزا» در زبان مادی است. در جای شهر کنونی فردیس، چند روستا، باغات میوه و مزارع سرسبزی بوده که امروزه تنها نام برخی بر جا مانده است. دو محلۀ کنونی سرحدآباد و رزکان نو به ترتیب در شمال و شمال غرب فردیسِ امروزی بازماندۀ آن روستاهای قدیمی‌اند. بنیان هستۀ اولیۀ شهر فردیس به دهۀ 1320ش برمی‌گردد و در دهه‌های پس از انقلاب به خاطر افزایش روزافزون جمعیت تهران و خاصه کرج با اسکان سرریز آنها، شاید بزرگترین منطقۀ جمعیتی حاشیۀ یک شهر بزرگ در ایران باشد که بدون برنامه‌ریزی مدیریتی به شکلی بی‌قاعده و به‌سرعت گسترش یافت. این شهر که از منطقۀ مرکزی و تعداد زیادی شهرک تشکیل شده، تا پیش از ایجاد شهرستان فردیس و به رسمیت شناخته شدن شهرداری مستقل فردیس در سال 1392ش (بر اساس مصوبۀ هیأت وزیران در جلسۀ مورخ 29 خرداد 1392ش)، از مناطق شهرداری یا محلات حاشیه‌ای بافت شهر کرج بوده است.