اتلاف (حقوق)

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

اِتْلاف (حقوق)

هَدردادن چیزی به طوری ‌که نتوان از آن استفاده کرد. اتلاف در فقه حرام است، و در حقوق به‌معنای ازبین‌بردن مال دیگری است و یکی از مصادیق مسئولیت غیرقراردادی. اتلاف از موجبات ضمان قهری است. به موجب قاعدۀ فقهی اتلاف، هرکس مال دیگری را تلف کند مسئول جبران آن است. همۀ مذاهب فقهی در این قاعده اتفاق نظر دارند. در فقه، اتلاف چیزهایی مثل مشروبات الکلی که شارع برای آن مالیت قائل نیست، یا مباحات مثل حیواناتی که در ملکیت کسی نیستند، ضمان ندارد. تلفِ مال در دست غاصب موجب ضمان است. به موجب مادۀ ۳۲۸ قانون مدنی، هرکس مال غیر را تلف کند، ضامن آن است و باید مثل یا قیمت آن را بدهد، اعم از این‌که عین باشد یا منفعت و اگر آن را ناقص یا معیوب کند، ضامن نقص قیمت آن مال است. اتلاف ممکن است به مباشرت باشد مانند قتل و احتراق و یا به تسبیب، مانند کسی که بر سر راه دیگری چاه حفر کند و او در آن بیافتد. شرط اصلی برای ضمان ناشی از اتلاف، وجود رابطۀ مستقیم علیّت بین فعل زیانبار و خسارت است. چنانچه ثابت شود که کسی مال غیر را عمداً تلف کرده است، علاوه بر مسئولیت مدنی ناشی از اتلاف، به مجازات مقرر در قانون نیز محکوم خواهد شد؛ مانند مادۀ ۶۷۷ قانون مجازات اسلامی که به موجب آن هرکس به عمد اشیای منقول یا غیرمنقول متعلق به دیگری را به هر نحو از انحا تلف کند به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.