بقعه شیخ زاهد گیلانی
| آرامگاه شیخ زاهد گیلانی | |
|---|---|
| نام فارسی | آرامگاه شیخ زاهد گیلانی |
| کشور | ایران |
| استان | گیلان |
| موقعیت | 3کیلومتری شرق شهر لاهیجان. در روستای شیخانهور و در نزدیکی جادۀ لاهیجان به لنگرود |
| کاربری | آرامگاه |
| مشخصات معماری | گنبدخانه با گنبد هرمیِ هشتترک و اتاقی در سوی غربی گنبدخانه |
| زمان ساخت | اواخر سدۀ 9ق |
| سازنده | سید مهدی باشکجانی |
بُقعۀ شیخ زاهد گیلانی (Tomb of Shaykh Zahed Gilani)
(آرامگاه شیخ زاهد گیلانی) بنایی آرامگاهی مربوط به اواخر سدۀ 9ق در استان گیلان، شهرستان لاهیجان، 3کیلومتری شرق شهر لاهیجان. در روستای شیخانهور و در نزدیکی جادۀ لاهیجان به لنگرود واقع شده است. بنای بقعه که در دامنۀ کوه و در میان درختان و مزارع سبز چای قرار دارد، منسوب است به تاجالدین ابراهیم بن روشن بن امیر بن بابیل بن شیخ بندار کردی سنجانی (د ۷۰۰ ق)، از مشایخ طریقت سهروردیه و مرشد و پدرزن شیخ صفیالدین اردبیلی. به این ترتیب، تاجالدین ابراهیم نیای مادری شاهان صفوی بوده است. محققان محل مقبرۀ شیخ زاهد را در هلیهکران (شهرستان فومن) میدانند و انتساب مقبرهای در شیخانهور لاهیجان به او را مردود میشمارند و آنجا را مدفن یکی از نوادگان یا مریدان او میشناسند. در این بنا هیچ کتیبهای که نشانی از نام سازنده یا بانی آن داشته باشد وجود ندارد، ولی بانی آن را سید مهدی باشکجانی، از صوفیان پیرو طریقت شیخ زاهد، میدانند. تنها کتیبۀ بنا، روی صندوق چوبی قدیمی مزار اصلی آرامگاه تاریخ 832ق را نشان میدهد که به احتمال مربوط است به سال مرگ مدفون آن. این بنا در سال 1347ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. داخل این آرامگاه علاوه بر مزار اصلی (مزار زیر گنبدخانه)، دو مزار دیگر نیز وجود دارد که منسوبند به سید رضی بن سید مهدی حسینی باشکجانی و دختر تیمور گورکانی. این بنا در دورۀ شاهعباس اول، و در نیمۀ دوم قرن ۱۳ق، و همچنین در ۱۳۵۱ش مرمّت شده است.
مشخصات معماری و تزئینات
مطابق با معماری بومی منطقه، آرامگاه بر روی کرسی قرار گرفته. بنای بقعه از دو اتاق مربع (گنبدخانه/ شرقی) و مستطیلشکل (غربی) که به هم متصلند تشکیل شده و در کنار اتاقها در سمت شمال ایوان طویلی (با طول 20 و عرض 2.86متر) با هفت فیلپا، در شرق گنبدخانه ایوانی (با طول 8.90 و عرض 2.80متر) با شش فیلپا، و در حاشیه و قسمت جنوبی همین اتاق نیز ایوان دیگری (با طول 8.25 و عرض 2.40متر) با شش فیلپا دیده میشود. اتاق غربی به نظر میرسد که بعدتر به اتاق اصلی الحاق شده. دیوارهای ایوانها تا ارتفاع ۱۱۵سانتیمتری با کاشیکاری هفترنگ عصر قاجار تزیین شده و طاقچههایی با طاق جناغی در قسمتهای مختلف ایوان به چشم میخورد. زیباترین قسمت آرامگاه گنبد هرمی و هشتترک آن است که شیب تند آن به دلیل عبور سریع آب باران تهیه شده و سطح حره را با کاشیکاری زرد، فیروزهای، سفید و سیاه، و با نقوش سنتی و گلدار پوشاندهاند و اطراف گنبد و دیگر نقاط بنا را با سفال پوشش دادهاند. سقف گنبدخانه از داخل دارای کاشیکاری است. در ورودی آرامگاه در جبهۀ شرقی آن واقع شده و ضریح در زیر گنبد آن قرار دارد. در ساختار بیرونی مقبره از چوب، آجر و ملات آهکی و در سقف آن از چوب، سفال و ورقهای حلب استفاده شده است.