غوغای جمهوری

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

غُوغايِ جُمْهوري

 

(يا: جمهوري رضاخاني) عنوان واقعه‌اي سياسي و جنجال‌برانگيز كه رضاخان سردار سپه در اواخر 1302ش، هم‌زمان با افتتاح مجلس پنجم، به‌منظور تغيير رژيم سلطنتي به جمهوري به راه انداخت. در 27 اسفند 1302ش، تظاهراتي به اشارة رضاخان در تهران، به‌منظور تغيير رژيم سلطنتي به جمهوري انجام گرفت و دامنة آن به شهرستان‌ها هم كشيده شد و سيل تلگراف از شهرها به همين منظور به تهران روانه گرديد كه در آن اظهار نفرت مردم ولايات از سلطنت قاجار و ابراز تمايل به استقرار رژيم جمهوري مشاهده مي‌شد. حتي بعضي جرايد به انتشار مطالبي در طرفداري از جمهوري رضاخان پرداختند. هم‌زمان با اين حركت‌ها، عده‌اي از طرفداران سردار سپه به منزل محمدحسن ميرزا وليعهد رفتند، او را وادار به استعفا كردند. در 29 اسفند 1302ش، جلسة خصوصي مجلس تشكيل شد و مذاكراتي درخصوص مسافرت وليعهد محمدحسن ميرزا انجام گرفت. در جلسة علني مجلس در 30 اسفند 1302ش، لايحة سردار سپه (نخست‌وزير) در موضوع انقراض قاجاريه و تغيير رژيم ايران از سلطنتي به جمهوري تقديم مجلس شد، اما از دَه نماينده تهران فقط سليمان محسن اسكندري رأي به انقراض قاجاريه و برقراري حكومت جمهوري داد. پس از آن، عده‌اي از روحانيان و اصناف به رهبري سيدحسن مدرس و خالصي‌زاده، در ميدان بهارستان برضد جمهوري تجمع كردند و زد و خورد شديدي بين نظاميان و تجمع‌كنندگان درگرفت و مجلس در دوم فروردين 1303 تعطيل شد. با بالاگرفتن اعتراضات، مؤتمن‌الملك، رئيس وقت مجلس، شديداً به سردار سپه اعتراض كرد. بسياري از تجّار، اصناف و بازاريان به مخالفت با جمهوري برخاستند و سردار سپه كه براي مذاكره با علما به قم رفته بود به آن‌ها قول داد كه از تعقيب جمهوري صرف‌نظر كند.

 

27010700