مدرنیسم (هنر و ادبیات)

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مُدرنیسم (هنر و ادبیات)(modernism)

اثري از پابلو پيکاسو، نقاش اسپانيايي قرن بيستم

در هنر، اصطلاحی کلی در توصیف کوشش آگاهانه‌ای که در قرن ۲۰ برای گسستن از سنّت‌های هنری قرن ۱۹ انجام شد، و طی دوران بین جنگ جهانی اول (۱۹۱۴ـ۱۹۱۸) و جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹ـ۱۹۴۵) شدّت گرفت. گرایش به فرم، و کاوش در تکنیک، در مقابل محتوا و روایت، اساس مدرنیسم است. در هنرهای بصری۱، بازنمایی۲ جای خود را به انتزاع۳ داد (← هنر_انتزاعی۴). در ادبیات، نویسندگان با روش‌های جانشین قصه‌گویی متوالی مرسوم، با نقل قصه از دیدگاه‌های مختلف طبع‌آزمایی کردند (مثل شیوۀ موسوم به جریان سیّال ذهن۵ که در آن نویسنده خود را در ذهن یک شخصیت داستان فرض می‌کند). در موسیقی، مفهوم سنّتیِ گام۶ مورد تعرض آتونالیته۷ واقع شد؛ و در معماری، اصالت تزیین، دربرابر کارکردگرایی۸ اعتبار خود را از‌دست داد.مدرنیسم ادبی. عوامل مؤثر را در مدرنیسم ادبی در حوزۀ ادبیات داستانی اروپا می‌توان یافت (مثلاً در آثار مارسل پروست۹، نویسندۀ فرانسوی). در زبان انگلیسی، مدرنیسم در انگلستان و امریکا تمرکز یافت. تی‌اس الیوت۱۰، شاعر و منتقد و نمایش‌نامه‌نویس انگلیسی‌ـ‌امریکایی، جیمز جویس۱۱، نویسندۀ ایرلندی، و دی‌اچ لارنس۱۲ و ویرجینیا وولف۱۳ نویسندگان انگلیسی از مدرنیست‌های پرنفوذ انگلستان بودند. الیوت خود از اِزرا پاوند۱۴ تأثیر پذیرفت، که شاعر و منتقد پرنفوذ مدرنیست در امریکا بود. منتقدان مدرنیسم، نوعی خشکی در آن دیده‌اند که کیفیتی غیرانسانی بدان می‌بخشد. پُست‌مدرنیسم۱۵ به‌منزلۀ واکنشی دربرابر مدرنیسم سربرآورده، اما ناچار به رقابت با انواع جریان‌های جدید و منشعب از مدرنیسم شده است، همچون شیوۀ ‌های‌تِک۱۶ در معماری. الیوت نگران بی‌هدفیِ جامعه و ادبیات مدرن بود، و در اشعار حسرت‌آلودی همچون عاشقانۀ جِی آلفرد پروفراک۱۷ (۱۹۱۷) وزمین مرده۱۸ (۱۹۲۲) بدان پرداخت. او در اشعارش از زبان گویندگان مختلف سخن می‌گوید و تأثیرات فرهنگ‌ها و دوره‌های ادبی دیگر را به‌خدمت می‌گیرد. این‌گونه ساخت نقیضه۱۹، تمهید مهمی برای مدرنیست‌ها شد؛ ازجمله الیوت، و جیمز جویس که در کتاب‌هایش از درونمایۀ بی‌پرده و روش‌های تازۀ روایت، کمک می‌گیرد و دشواری زبانی و روایی فزایندۀ ادبیات مدرنیستی را نشان می‌دهد. مجموعۀ داستان‌های کوتاه جویس با نام دوبلینی‌ها۲۰ (۱۹۱۴)، که در دوبلین اتفاق می‌افتد، کمترین ابهام را دارد. چهرۀ هنرمند در جوانی۲۱ (۱۹۱۶) تحول شخصی و زبانی یک نویسندۀ جوان را دنبال می‌کند. اولیس۲۲ (۱۹۲۲) شاهکاری در ساخت نقیضه و بدل است. و شب‌زنده‌داری خانواده فینگن۲۳ (۱۹۳۹) دشوارترین کتاب جویس، به‌ویژه از حیث بازی‌های زبانی، است. دی‌اچ لارنس که پسران و عشاق۲۴ (۱۹۱۳)، رنگین‌کمان۲۵ (۱۹۱۵)، و زنان عاشق۲۶ (۱۹۲۱) را نوشت، در ترسیم صریح تمایلات جنسی مبتکر بود و بیشتر به طبقۀ کارگر و قشر پایین طبقۀ متوسط، توجه می‌کرد. پرآوازه‌ترین رمان او با نام فاسق خانم چترلی۲۷ (۱۹۲۸)، به‌اتهام وقاحت توقیف شد، و در انگلستان تا ۱۹۶۰ به‌صورت کامل انتشار نیافت. داستان‌های کوتاه و اشعار او نیز ارزشمندند. گروه بلومزبری۲۸، جمعی هنرمند و نویسنده که در محلۀ بلومزبری لندن متمرکز بودند، هنرمندانی پیشتاز و مدرن به‌شمار می‌رفتند. ویرجینیا ولف، نویسندۀ انگلیسی، مشهورترین عضو گروه بود. آثار او را اغلب از سنخ «جریان سیال ذهن» شناخته‌اند، ولف از این شیوۀ مدرن برای بیان تجربه‌های درونی سود می‌جست. همچنین او نیز همچون بسیاری از دیگر مدرنیست‌ها به مقولۀ ناتوانی زبان در بیان تجربه‌ها توجه می‌کرد؛ چنان که برای مثال در آنِ ‌واحد می‌توان احساسات و افکار بسیاری را درک کرد، اما فقط یکی از آن را در هر لحظه می‌توان بر زبان آورد. مضامین اصلی کتاب‌هایش ازجمله خانم دالووِی۲۹ (۱۹۲۵)، به‌سوی فانوس دریایی۳۰ (۱۹۲۷)، و موج‌ها۳۱ (۱۹۳۱) از این دست‌اند.

visual arts

representationalism abstraction abstract art stream of consciousness key atonality Functionalism Marcel Proust T S Eliot James Joyce D H Lawrence Virginia Woolf Ezra Pound postmodernism high-tech The Love Song of J Alfred Prufrock The Waste Land parody Dubliners A Portrait of the Artist as a Young Man Ulysses Finnegan’s Wake Sons and Lovers The Rainbow Women in Love Lady Chatterley’s Lover Bloomsbury Group Mrs Dalloway To the Lighthouse Waves