مسجد امام (اصفهان)
| مسجد امام (اصفهان) | |
|---|---|
| نام | مسجد امام (اصفهان) |
| موقعیت | ضلع جنوبی میدان نقش جهان |
| کاربری | مسجد |
| زمان ساخت | دوره شاه‌عباس اول صفوی |
| سازنده | استاد علی‌اکبر اصفهانی |
مسجد امام (اصفهان)
(با نام‌های مسجد شاه، مسجد جامع عباسی و مسجد سلطانی نیز شناخته می‌شود) این مسجد در ۱۵ دی ۱۳۱۰ش با شماره ۱۰۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و همراه با مجموعه میدان نقش جهان در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، براساس کتیبۀ سردرِ آن، در بیست و چهارمین سال سلطنت شاه‌عباس اول صفوی (۱۰۲۰ق) پی‌ریزی شد و نظارت و مباشرت ساخت آن برعهده محب‌علی‌بیک‌الله بود. استاد علی‌اکبر اصفهانی، مهندس و معمار آن بود و طراحی اولیه و نقشه‌کشی بنا نیز به بدیع‌الزمان تونی نسبت داده می‌شود. تاریخ اتمام بنا به‌درستی مشخص نیست؛ گرچه پیکره کلی ساختمان در سال‌های پایانی زندگانی شاه‌عباس شکل گرفت، اما تکمیل تزئینات و بخش‌هایی از بنا تا دوران جانشینان وی، به‌ویژه شاه‌صفی و شاه‌عباس دوم به درازا کشید؛ به‌گونه‌ای که نصب درِ زرین و نقره‌پوش ورودی به سال ۱۰۴۶ق مربوط بوده و برخی کتیبۀ مورخ ۱۰۳۸ق در ایوان جنوبی مسجد را سال اتمام تزئینات آن دانسته‌اند.
مسجد در ضلع جنوبی میدان نقش جهان واقع است. محور اصلی آن با امتداد محور اصلی میدان، زاویۀ ۴۵ درجه می‌‌سازد تا جهت شبستان‌ها و محراب بر قبله منطبق گردد؛ معماران برای حل این چرخش هندسی بدون برهم‌زدن تقارن بصری میدان، هشتی و دهلیزهای ورودی مایل و پیچی هوشمندانه در دالان‌های ورودی ایجاد کرده‌اند، و درنتیجه حجم گنبد نیز درپی جبهۀ جنوبی میدان آشکارا دیده می‌شود. مسجد، صحن مستطیل‌شکلی دارد، که چهار ایوانِ رفیع در میانۀ چهار ضلع آن واقع‌اند. گنبدخانۀ وسیعی پشت ایوان، سوی قبله واقع است که گنبدی دوپوش و مرتفع با ارتفاع تقریبی ۵۲ متر و دهانه ۲۵ متر بر فراز خود دارد؛ ساختار دوجداره این گنبد و فضای خالی میان دو پوشش (حدود ۱۲ متر) موجب پیدایش ویژگی آکوستیکی خاص و پدیده پژواک و انعکاس دقیق صوت در مرکز گنبدخانه شده است.
دو حیاط کوچکِ گوشه‌های جنوب غربی و جنوب شرقی بنا، به مدارس سلیمانیه و ناصری معروف‌اند، زیرا در دورۀ شاه‌سلیمان صفوی و ناصر‌الدین‌شاه قاجار در این دو مدرسه تعمیراتی شده است؛ از نکات درخور توجه مدرسه سلیمانیه، تعبیه سنگ شاخص ساعت آفتابی منسوب به شیخ بهایی برای تعیین دقیق ظهر شرعی است. این حیاط‌ها، ایوانچه‌ها و رواق‌هایی بر گرد خود دارند، و به‌جز یک جبهه از مدرسۀ جنوب شرقی، فاقد حجره‌اند. نقوش و کتیبه‌هایی از کاشی هفت‌رنگ در نماهای صحن، و بیشترِ سطوح داخلی فضاهای مسجد همراه با هنرآفرینی خوشنویسان نامدار عهد صفوی نظیر علیرضا عباسی (کتیبه سردر ورودی)، عبدالباقی تبریزی، محمدصالح اصفهانی و محمدرضا امامی، زیبایی و شکوه زایدالوصفی به بنا بخشیده‌اند. بدنۀ مناره‌های رفیع دو سوی ایوان قِبلی با ارتفاع حدود ۴۸ متر، و دو سوی سردر ورودی مسجد، با خطوط بنایی کاشی‌کاری شده است.