اسماعیل صفوی اول: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
DaneshGostar (بحث | مشارکتها) (جایگزینی متن - '\\1' به '<!--1') |
Mohammadi2 (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه زندگینامه | {{جعبه زندگینامه | ||
|عنوان =اسماعیل صفوی اول | |عنوان =اسماعیل صفوی اول | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۷: | ||
|پست تخصصی = | |پست تخصصی = | ||
|باشگاه = | |باشگاه = | ||
}}<p>مؤسس و نخستین پادشاه سلسلۀ صفویه (حک: ۹۰۵ـ۹۳۰ق) ملقب به ابوالمظفر بهادرخان حسینی فرزند شیخ حیدر بن شیخ | }}[[پرونده: 11327500.jpg | بندانگشتی|اسماعیل صفوی اول]] | ||
اسماعیل صفوی اول (اردبیل ۸۹۲ـ۹۳۰ق)<br><p>مؤسس و نخستین پادشاه سلسلۀ [[صفویه]] (حک: ۹۰۵ـ۹۳۰ق) ملقب به ابوالمظفر بهادرخان حسینی فرزند [[شیخ حیدر]] بن [[شیخ جنید صفوی|شیخ جنید]]، از خاندان [[شیخ صفی الدین اردبیلی|شیخ صفیالدین اردبیلی]] و نوادۀ دختری [[اوزون حسن|اوزونحسن آققویونلو]]. اسماعیل پس از کشتهشدن پدرش، در جنگ با [[یعقوب بیگ ترکمان (ح ۸۶۷ ـ ۸۹۶ق)|یعقوب بیگ آققویونلو]] و [[فرخ یسار|فرخیسار شروانشاه]]، با برادرانش در حصار استخر فارس زندانی شد. [[رستم بیگ ترکمان ( ـ۹۰۲ق)|رستمبیگ آققویونلو]] در ۸۹۸ق فرزندان حیدر را آزاد کرد و به [[تبریز، شهر|تبریز]] فراخواند. درپی کشتهشدن برادر بزرگتر اسماعیل در جنگ با رستمبیگ، طرفداران صفویه او را پنهانی به گیلان بردند. اسماعیل ۵ سال مخفیانه در پناه والی شیعی گیلان زندگی کرد و از شمسالدین لاهیجی فارسی، عربی، قرآن و مبانی اصول شیعه [[امامیه]] را فراگرفت و در همین زمان فنون جنگآوری را نیز آموخت. بعد از درگذشت رستمبیگ آققویونلو، در ۹۰۵ق به همراه مریدانش ابتدا فرخیسار شروانشاه را از پای درآورد و سپس [[الوند بیگ|الوندبیگ آققویونلو]] را در [[نخجوان]] مغلوب کرد و وارد تبریز شد و به تخت سلطنت نشست. رسمیت مذهب شیعه را اعلام کرد و ترویج شیعه را به استادش، شمسالدین لاهیجی سپرد. شاه اسماعیل در بهار ۹۰۸ق دست به لشکرکشیهایی زد و طی آن امیر الوند آققویونلو و امیر [[مراد بیگ ترکمان ( ـ۹۲۰ق)|مرادبیگ]] را شکست داد و به سرعت بر بخش بزرگی از ایران، جز [[خراسان]]، [[عراق]] و [[خوزستان]] استیلا یافت. او پس از غلبه بر [[ذوالقدر، علاءالدوله ( ـ۹۲۱ق)|علاءالدوله ذوالقدر]]، بغداد را فتح کرد. سپس به [[نجف]] اشرف، [[کربلا]] و [[سامرا]] رفت و به نوسازی و تعمیر قبه و بارگاه امامان پرداخت. بعد از آن [[خوزستان]] و [[لرستان]] و پس از تسخیر [[هویزه]]، [[شوشتر، شهر|شوشتر]] و [[دزفول، شهر|دزفول]] را بدون جنگ تصرف کرد. اندکی بعد ابراهیم بن فرخیسار را که شوریده و شروان را تسخیر کرده بود، شکست داد و شروان را بازپس گرفت. پس از آن مشهد و ایالت خراسان (که در دست شیبکخان، مدعی امپراتوری مغول، بود) به اضافۀ [[دامغان، شهر|دامغان]] و [[گرگان، شهر|گرگان]] را بدون پرداختن به جنگ مهمی تصرف کرد که به فتح مرو مشهور است و از پیروزیهای مهم شاه اسماعیل بهشمار میآید. در این جنگ ایرانیان علاوه بر اقتدار دوباره بر توران، انتقام خود را از تبار [[چنگیزخان|چنگیز]] گرفتند. در نتیجۀ این فتح، ارتباط بین شاه اسماعیل صفوی و [[بابر، ظهیرالدین محمد (فرغانه ۸۸۸ـ آگره ۹۳۷ق)|ظهیرالدین محمد بابر]]؛ مؤسس [[گورکانیان هند]] برقرار شد و به اشاعۀ فرهنگ فارسی و مذهب شیعه انجامید. شاه اسماعیل درپی گسترش مذهب شیعه و پیشرویاش در سرزمینهای اسلامی با حاکمان وقت آنها جنگید. اگرچه، فعالیتهای وی با مخالفت آنان روبهرو شد و به فتوای قتل شیعیان از طرف مفتی [[استانبول]] و کینهتوزی سلطان سلیم با اسماعیل صفوی انجامید و منجر به [[چالدران، جنگ|جنگ چالدران]] در ۹۲۰ق شد. این جنگ یکروزه با وجود دلاوری و رشادت فراوان شاه اسماعیل، به سبب مجهزبودن سپاه عثمانی به توپ و تفنگ به پیروزی دولت عثمانی و سلطان سلیم انجامید. پس از خروج سلیم از تبریز، شاه اسماعیل به پایتخت برگشت و برای جبران این شکست با سفرای پادشاهان [[مجارستان]] و [[آلمان]] برضد عثمانی متحد شد که البته طرفی نبست. او در آخرین نامهای که برای سلطان سلیم فرستاد پیشنهاد صلح داد و از آن پس وظایف اداری و کشوری را به ایرانیانی سپرد که در اعتقاد شیعیشان راسخ بودند و خود بیشتر به گردش و شکار میپرداخت. شاه اسماعیل صفوی در ۳۸سالگی براثر بیماری [[حصبه]] درگذشت و پیکرش را در بقعۀ [[شیخ صفی الدین اردبیلی|شیخ صفیالدین اردبیلی]] در [[اردبیل، شهر|اردبیل]] به خاک سپردند. شیوۀ کشورداری او مانع از تجزیه و تقسیم ایران میان دو امپراتوری عثمانی و ازبک شد. او برای تجلیل از امامان شیعه، سکه با نام ائمه اثناعشری ضرب کرد و نام دوازده امام معصوم را به عنوان سجع مهر شاهی برگزید و به تعمیر و توسعۀ آرامگاه امامان در عراق و [[مشهد، شهر|مشهد]] و ساختن مقبره امامزادهها در شهرهای ایران پرداخت و طرح آبرسانی از [[فرات]] به نجف را به انجام رسانید. او گاه در ترویج شیعه بین مردم اهل تسنن توسط قزلباشها و تبرائیان دست به خشونتهایی میزد. به آیینها و رسوم ملی علاقه فراوان داشت و در ایجاد بناها و آبادانی کشور میکوشید. به دستور وی چهار بازار دور میدان قدیم اصفهان، بقعۀ امامزاده هارون و مدرسۀ [[هارونیه]] در [[اصفهان، شهر|اصفهان]] و بناهایی یادبود در اوجان فارس و شیراز و خوی و تبریز ساخته شد. او به فارسی و ترکی شعر میسرود و «خطایی» تخلص میکرد. او پس از شکست در چالدران و اسارت همسرش، تا زمان مرگ به انزوا پناه برد. شاه اسماعیل پادشاهی سلحشور، خوشاندام و چالاک بود که به جنگ و شکار رغبت فراوان داشت. لشکریان و مریدانش او را به جان میپرستیدند و در راه او فداکاریهای بسیار میکردند.</p> | |||
<br><!--11327500--> | <br><!--11327500--> | ||
[[رده:تاریخ ایران]] | [[رده:تاریخ ایران]] | ||
[[رده:ایران از حکومت صفویه تا قاجار]] | [[رده:ایران از حکومت صفویه تا قاجار]] | ||