آرژانتین: تفاوت میان نسخه‌ها

'''سیمای طبیعی.''' کشور آرژانتین، دومین کشور وسیع امریکای جنوبی (بعد از برزیل)، مانند مثلث وارونه‌ای است که رأس آن در جنوب و قاعدۀ آن در شمال قرار دارد؛ [[آند، کوه های|کو‌ه‌های آند]]<ref>Andes</ref> ضلع غربی و اقیانوس اطلس ضلع شرقی آن را تشکیل می‌دهند. درازای آن از شمال به جنوب ۳,۳۳۰ کیلومتر و حداکثر پهنای آن از شرق به غرب ۱,۳۸۴ کیلومتر است. بخش شرقی جزیرۀ [[تیرا دل فویگو|تیرا دِل فوئگو]]<ref>Tierra Del Fuego</ref> و شماری از جزایر ساحلی مانند ایزلا دِ لوس اِستادوس<ref>Isla Delos Estados</ref> به این کشور تعلق دارند. افزون بر آن مالکیت جزایر مالویناس<ref>Malyvinas</ref> ([[فاکلند، جزایر|فاکلند]]<ref>Falkland</ref>) و بخشی از [[جنوبگان، قاره|قارۀ جنوبگان]]<ref>Antarctica</ref> و جزایر ساحلی آن مورد ادعای آرژانتین است. آرژانتین به چهار ناحیۀ آند، جلگه‌های شمالی<ref>Northern Plains</ref>، [[پامپاس]]<ref>Pampas</ref>، و [[پاتاگونیا]]<ref>Patagonia</ref> تقسیم می‌شود. ۱ـ ناحیۀ آند شامل رشته‌کوه‌هایی ا‌ست که سراسر مرز غربی کشور، از شمال تا جنوب را فراگرفته و خط‌الرأس<ref>Ridge Line</ref> آن‌ها آرژانتین و شیلی را از هم جدا می‌کند. ارتفاع رشته‌کوه‌های مزبور از جنوب به شمال افزایش می‌یابد و بلندترین نقطۀ نیمکرۀ غربی زمین و نیز مرتفع‌ترین نقطه کشور آرژانتین، به نام کوه آکونکاگوا<ref>Aconcagua</ref> با ارتفاع ۶,۹۶۰ متر، و نیز آتشفشان‌ها و قلل مرتفع دیگری چون یویای‌یاکو<ref>Llullaillaco</ref>، مِرسِداریو<ref>Mercedario</ref>، دومویو<ref>Domuyo</ref>، سِرّو توپونگاتو<ref>Cerro Tupungato</ref>، وسِرّو اوخوس دِل سالادو<ref>Salado</ref> را در خود جا داده است. به‌جز رشته‌کوه‌های آند، تنها کوه دیگری که در این کشور وجود دارد کوه سیرا دِ کوردووا<ref>Sierra De Cordoba</ref> در مرکز غربی آرژانتین و به موازات کوه‌های آند است که بلندی آن به ۲,۸۸۰ متر می‌رسد. ۲ـ جلگه‌های شمالی در شمال این کشور و در شرق کوه‌های آند قرار دارند و بخشی از فروبومان<ref>low lands</ref> وسیعی هستند که به موازات مرز کشورهای بولیوی، پاراگوئه، و برزیل قرار دارند و به دو بخش گران‌ چاکو و [[انتره ریوس]]<ref>Entre Rios</ref> (میانْ‌دورود) تقسیم می‌شوند. گران چاکو<ref>Gran Chaco</ref> علفزار وسیعی است، که از کوه‌پایه‌های شرقی آند شروع می‌شود و رو به شرق تا رودخانۀ [[پارانا، رود|پارانا]]<ref>Parana</ref> ادامه می‌یابد. انتره ریوس، اراضی میان رود پارانا در غرب و رود مرزی اوروگوئه در شرق را شامل می‌شود. [[ایگوآسو، آبشار|آبشار ایگوآسو]]<ref>Iguaçu Falls</ref> در شمال این ناحیه و در مرز کشور برزیل جا دارد و سراسر آن را علفزارهایی از نوع پرری<ref>prairie</ref> و جنگل پوشانده است. ۳ـ ناحیۀ پامپاس در جنوب گران‌ چاکو واقع است. کوه‌پایه‌های آند از غرب و رودخانۀ [[کلرادو، رود|کلرادو]]<ref>Colorado</ref> از جنوب آن را محدود کرده‌اند. پامپاس اراضی پهناور و حاصل‌خیزی است که از علفزارهای پرری مستور شده و بیشترین جمعیت و تأسیسات کشاورزی و صنعتی کشور در آن قرار گرفته‌اند. رودخانه‌های پارانا و [[سالادو]] و بسیاری رودهای دیگر این قسمت را مشروب می‌کنند و خور<ref>estuary</ref> [[پلاتا، ریو د لا|ریو د لا پلاتا]]<ref>Rio de la Plata</ref>، که شهر بوئنوس آیرس در ساحل آن جا دارد، مهم‌ترین عارضۀ ساحلی آن است. ۴ـ پاتاگونیا، جنوبی‌ترین ناحیۀ کشور آرژانتین، اراضی فلات‌گونۀ بی‌درخت و کم‌جمعیتی است که دره‌های ژرف آن را علفزارهای انبوه فراگرفته است و از شرق به صخره‌های ساحلی بلندی منتهی می‌شود که ارتفاع آن‌ها گاه به ۱,۵۰۰ متر می‌رسد. جزیرۀ بزرگ تیرا دل فوئگو که میان آرژانتین و شیلی تقسیم شده است، در انتهای جنوبی این ناحیه و در رأس مثلث آرژانتین جای دارد و [[ماژلان، تنگه|تنگۀ ماژلان]]<ref>Strait of Magelan</ref> آن را از سرزمین اصلی جدا کرده است. غیر از چند میدان‌ نفتی و چراگاه‌ها و کشتزارهای کوچک، فعالیت درخور توجه دیگری در آن صورت نمی‌گیرد. کشور آرژانتین به یک ناحیۀ فدرال و ۲۳ استان تقسیم می‌شود و شهرهای مهم آن عبارت‌اند از بوئنوس آیرس، [[کوردووا (آرژانتین)، شهر|کوردووا]]<ref>Cordoba</ref>، [[روساریو]]<ref>Rosario</ref>، [[لا پلاتا]]<ref>La Plata</ref>، [[سان میگل د توکومان|سان میگل دِ توکومان]]<ref>San Miguel De Tucuman</ref>، [[سانتا فه، شهر (آرژانتین)|سانتا فه]]<ref>Santa Fe</ref>، [[مار دل پلاتا]]<ref>Mar Del Plata</ref>، [[سالتا، شهر|سالتا]]<ref>Salta</ref>، و [[سان خوان، شهر (آرژانتین)|سان خوان]]<ref>San Juan</ref>. غیر از بخش کوچکی از شمال شرقی و نیز شمال گران چاکو، که نزدیک مدار رأس‌الجدی<ref>tropic of capricorn</ref> قرار دارد و از اقلیمی گرم و مرطوب بهره‌مند است و نیز ناحیۀ پاتاگونیا، به‌ویژه جزیرۀ تیرا دل‌ فوئگو که آب‌وهوایش سرد و قطبی و نسبتاً خشک است، بقیۀ نواحی آرژانتین اقلیمی معتدل دارد و بارندگی آن در سراسر سال پراکنده است. میانگین دمای شهر بوئنوس آیرس در دی‌ماه۳۳. ۵ درجۀ سانتی‌گراد و در تیرماه دَه درجۀ سانتی‌گراد است و میانگین بارندگی سالانۀ آن به ۹۵۰ میلی‌متر می‌رسد. نواحی گرم و مرطوب شمال شرقی را گیاهان مدارگانی چون نخل، صندل، و علفزارهای گرمسیری پوشانده و غیر از پاتاگونیا، که از درختان مخروطی پوشیده شده، دیگر نواحی را علفزارهای ساوانایی<ref>savana</ref> و پرری و درختان [[اوکالیپتوس]]، [[انجیر]] و [[چنار]] فراگرفته است. جانورانی چون [[ببر]]، [[میمون]]، [[گوزن]]، [[روباه]]، [[کفتار]]، گربۀ وحشی، [[لاما]]، [[شترمرغ]]، و [[پنگوئن]] و انواع خزنده و آبزی حیات وحش آن را تشکیل می‌دهند.