تاریخ ادبیات در ایران (کتاب): تفاوت میان نسخه‌ها

<p dir="RTL" style="text-align: justify;">تاریخ ادبیات در ایران (کتاب)</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">(نام اولیه: تاریخ ادبیات ایران؛ عنوان کامل: تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان پارسی) اثری پژوهشی درباره­‌ی ادبیات فارسی از آغاز شکل­‌گیری زبان دری تا میانه‌ی قرن 12هجری از [[صفا، ذبیح الله|ذبیح‌الله صفا]]. این مجموعه مهم‌ترین اثری است که به تاریخ ادبیات فارسی به شیوه‌ی متداول در اروپا و به صورت تحقیقی و مبسوط&nbsp; پرداخته است. کتاب دارای چند جلد است و با آن‌که ظرف مدت بیشتر از 40 سال نوشته شده ولی از طرحی تقریبا یکسان برخوردار است. به این ترتیب که مولف در هر جلد، قبل از این‌که سرگذشت شاعران و نویسندگان هر دوره و آثار آنان را بنویسد، برای آشنا شدن خواننده با اوضاع و احوال آن دوره، فصولی را به اوضاع سیاسی و اجتماعی، وضع علوم و دانش و مباحث دینی و کلامی آن دوره اختصاص داده؛ سپس به وضع کلی ادبیات و علوم ادبی پرداخته و در دو بخش جداگانه، شاعران و نویسندگان (نثرنویسان) مشهور آن دوره را معرفی و زندگی، آثار و افکار آنان را بیان کرده است. اصل کتاب در پنج جلد و هشت مجلد و مجموعا نزدیک 6000 صفحه به صورت زیر آماده و منتشر شده است:</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">جلد اول: تاریخ ادبیات در ایران، از آغاز عهد اسلامی تا دوره [[سلجوقیان|سلجوقی]]<br /> جلد دوم: از میانه قرن پنجم تا اوایل قرن هفتم<br /> جلد سوم (در دومجلد): از اوایل قرن هفتم تا پایان قرن هشتم<br /> جلد چهارم: از پایان قرن هشتم تا اوایل قرن دهم<br /> جلد پنجم (در سه مجلد): از اول قرن دهم تا میانه‌ی قرن دوازدهم</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">جلد پنجم کتاب که شامل 3 بخش است بعد از انقلاب اسلامی و قسمت عمده‌ی آن در خارج از ایران (آلمان)، تالیف و تدوین شده است. نخستین مجلدات کتاب از سال 1332 شابتدا توسط انتشارات ابن سینا و از اواسط دهه­‌ی 1340 و دهه­‌ی 1350ش تا پیش از مجلدات جلد 5 توسط موسسه­‌ی انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده. جلدهای یک تا چهارم و مجلد اول جلد پنجم این مجموعه تا اواخر دهه­‌ی 1360ش و بعد از انتشار دومجلد دیگر جلد پنجم (توسط نشر ندا در آلمان، طی دهه‌­ی 1360 و آغاز دهه‌ی 1370ش) مجموعا این اثر به شکل‌های&nbsp;گوناگونی (کامل، گزیده و تلخیص شده و در قطع­‌های مختلف) توسط ناشران متعددی چون فردوس، امیرکبیر، کتاب­‌های جیبی، ادیب و ققنوس در شمارگان بالا و نوبت­‌های متفاوت (برای هرجلد) چاپ و منتشر شده است. کامل­‌ترین چاپ تاریخ ادبیات در ایران نسخه‌ای است که انتشارات فردوس در قطع وزیری و با جلد سخت منتشر کرده.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">در چاپ سال 1372ش شمسی، مولف تاریخ ادبیات ایران، به دلیل انتقاداتی که بر کتاب وارد شده بود، بر این مبنا که با وجود پرداختن به شاعران و نویسندگان شهرهای [[افغانستان|افغانستان]]، [[ماوراءالنهر|ماوراءالنهر]]، شبهقاره‌ی [[هندوستان|هند]]، [[آسیای_صغیر|آسیای_صغیر]] و آذربایجان نام کتاب رسا نیست عنوانش را به تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان فارسی تغییر داد. خلاصه­‌هایی از مجلدات این کتاب، از سال­‌های پیش با نظارت ذبیح‌الله صفا و انتخاب محمد ترابی تهیه شده و از اواسط دهه­‌ی 1350ش تاکنون به عنوان واحد درسی تاریخ ادبیات فارسی در دانشکده‌­های زبان و ادبیات فارسی تدریس می‌­شود.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">نخستین چاپ­‌های هرجلد:</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">جلد اول: 1332؛ جلد دوم: ۱۳۳۴ش؛ جلد سوم: بخش اول در سال 1351ش و بخش دوم در سال ۱۳۵۲ش؛ جلد چهارم: 1356ش؛ جلد پنجم: بخش اول در سال ۱۳۶۲ش، بخش دوم در سال ۱۳۶۴ و بخش سوم در سال ۱۳۷۰ش.</p> در این کتاب علاوه بر نقد، موضوعات دیگری چون سبک‌شناسی نظم و نثر، [[جامعه_شناسی|جامعه‌شناسی]] و تاریخ علوم نیز مطرح شده است. ذبیح‌­الله صفا در این کتاب ضمن اتخاذ شیوه­‌ای علمی در کار پژوهش، عموما در طرح مباحث ادبی به زبان و اصطلاحات سنتی ادبیات فارسی متمسک شده. با این حال برای دقت در کارش عمدتا به منابع خطی و کهن رجوع کرده است. نمایه‌ی نام‌های تاریخی و جغرافیایی و کتاب‌ها، فرقه‌ها و اقوام و اشخاص و سلسله‌ها، در پایان بعضی از جلدهای کتاب آمده و تعدادی از پانوشت‌های صفحات نیز نشانی منابع کتاب است.<br /><p dir="RTL" style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">&nbsp;</p>

----<p dir="RTL" style="text-align: justify;"></p>