Automoderated users، رباتها، دیوانسالاران، checkuser، مدیران رابط کاربری، moderation، Moderators، پنهانگران، مدیران، userexport، سرویراستار
۴۷٬۷۳۶
ویرایش
موسیقی ایران: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
Mohammadi3 (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Mohammadi3 (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
'''دورۀ حکومتهای ایرانی تا تیموریان''' (قرون ۳ تا ۹ق) | '''دورۀ حکومتهای ایرانی تا تیموریان''' (قرون ۳ تا ۹ق) | ||
راتبه نیشابوری (۲۰۵ـ۲۵۹ق) از موسیقیدانان بنام دورۀ [[طاهریان]] است. در دورۀ [[سامانیان]]، توجه به فرهنگ اصیل ایرانی قدرت گرفت و شاعران خنیاگری چون [[رودکی، ابوعبدالله جعفر بن محمد (۳۳۰-۳۲۹ق)|رودکی]] را در حمایت خود پرورد. همچنین فیلسوف موسیقیشناس [[فارابی، ابونصر محمد (فاراب ۲۵۷ـ دمشق ۳۳۸ق)|ابونصر فارابی]] ( ـ۳۳۹ق) صاحب مهارت شایان تحسین در علم و در عمل موسیقی بود و داستانهای شگفتانگیزی از مهارت او در تصرف نفوس انسانی توسط موسیقی را نقل میکنند. افزودن سیم پنجم به [[عود (موسیقی)|عود]] و نیز تألیفاتی مهم در موسیقی را از فارابی دانستهاند. ازجمله، کتاب مهم ''الموسیقیالکبیر'' که در آن به توضیح آلات موسیقی مشهور دورۀ خود و شرح نظام فواصل و پردهها پرداخته است. از دیگر کتب مشهور و مهم در زمینۀ موسیقی ایرانی باید از کتاب مفصل ''الاغانی'' نام برد که ابوالفرج اصفهانی (۳۵۶ق) تألیف کرده و در آن به تفصیل به شرح مقامات موسیقی دورۀ خود، [[ایقاع (موسیقی)|ایقاعات]] و طرز اجرای آنها به انگشتان و شرح احوالات موسیقیدانان مشهور پرداخته است. ''الاغانی'' هنوز هم از مهمترین مراجع در تحقیق پیرامون موسیقی دنیای اسلامی قدیم شمرده میشود و از منابع ارزنده دربارۀ شرح احوال موسیقیدانان ایرانیتبار آن عصر است. ''[[رسائل اخوان الصفاء|رسائل اخوان الصفا]]'' نیز به علوم مختلف و ازجمله موسیقی، اشاره دارد و در بحث وزن، مطالب ارزندهای را عنوان کرده و داستانهایی تلمیحوار را دربارۀ وجوه پیدایش موسیقی و سازها، ارائه نموده است. از دیگر دانشمندان بزرگ این دوره باید از [[ابن سینا، حسین بن عبدالله (خرمیثن ۳۷۰ـ همدان ۴۲۸)|ابن سینا]] ( ـ ۴۲۸ق) نام برد. از آثار ابن سینا، بخش موسیقی در کتاب ''[[شفاء|شفا]]'' و رسالۀ موسیقی در ''[[دانشنامه علایی|دانشنامۀ علائی]]'' باقی مانده و دیگر آثار او از بین رفته است. ابن سینا در شرح فواصل و پردههای سازندۀ موسیقی براساس پردهبندی عود و رباب، مطالبی ارزنده دارد. همچنین شاگرد وی ابومنصور زیله اصفهانی ( ـ۴۴۰ق) که از نظریهدانان بوده و کتاب ''الکافی فیالموسیقی'' از اوست و روش نغمهپردازی بهوسیلۀ حروف ابجدی را نیز از او میدانند. تکامل آراء نظریهدانان موسیقی ایران، همپا با مهارت عملی، که در فضای مساعد حوزههای علمی و مشرب فلسفی آنها پرورانده میشد، در عصر [[سلجوقیان]] به اوج رسید. رسالۀ موسیقی [[خیام، عمر بن ابراهیم (نیشابور ۴۳۹ـ۵۲۶ق)|خیام]]، شاعر و فیلسوف و ریاضیدان نامدار ایرانی در همین عصر نوشته شد. [[عنصرالمعالی|عنصرالمعالی کیکاوس بن زیار]]، شهریار ایرانی، در کتاب معروف ''[[قابوسنامه]]''، قسمتی را به موسیقی پرداخته و بخش مسائل اخلاقی مربوط به رفتار موسیقیدان را در نظر داشته است. امّا بزرگترین هنرمند این دوران، [[صفی الدین ارموی|صفیالدین ارموی]] ( ـ۶۹۳ق/۱۲۹۳م) است، موسیقیدان و خوشنویس و ادیب، که مخترع دو ساز جدید «نزهة» (نوعی سنتور) و مُغنی (نوعی عود) بوده است. دو کتاب ارزشمند «''الادوار''» و ''رسالۀ شرفیه'' از او باقی مانده که تا سالهای سال بهعنوان کتاب درسی استفاده میشد. در این دو کتاب، اصول علمی موسیقی، فواصل، ایقاعات، و جالبتر از همه تلاش برای ایجاد نوعی شیوۀ نغمهنگاری، دیده میشود. از دیگر دانشمندان بزرگ این عصر، باید از [[ | راتبه نیشابوری (۲۰۵ـ۲۵۹ق) از موسیقیدانان بنام دورۀ [[طاهریان]] است. در دورۀ [[سامانیان]]، توجه به فرهنگ اصیل ایرانی قدرت گرفت و شاعران خنیاگری چون [[رودکی، ابوعبدالله جعفر بن محمد (۳۳۰-۳۲۹ق)|رودکی]] را در حمایت خود پرورد. همچنین فیلسوف موسیقیشناس [[فارابی، ابونصر محمد (فاراب ۲۵۷ـ دمشق ۳۳۸ق)|ابونصر فارابی]] ( ـ۳۳۹ق) صاحب مهارت شایان تحسین در علم و در عمل موسیقی بود و داستانهای شگفتانگیزی از مهارت او در تصرف نفوس انسانی توسط موسیقی را نقل میکنند. افزودن سیم پنجم به [[عود (موسیقی)|عود]] و نیز تألیفاتی مهم در موسیقی را از فارابی دانستهاند. ازجمله، کتاب مهم ''الموسیقیالکبیر'' که در آن به توضیح آلات موسیقی مشهور دورۀ خود و شرح نظام فواصل و پردهها پرداخته است. از دیگر کتب مشهور و مهم در زمینۀ موسیقی ایرانی باید از کتاب مفصل ''الاغانی'' نام برد که ابوالفرج اصفهانی (۳۵۶ق) تألیف کرده و در آن به تفصیل به شرح مقامات موسیقی دورۀ خود، [[ایقاع (موسیقی)|ایقاعات]] و طرز اجرای آنها به انگشتان و شرح احوالات موسیقیدانان مشهور پرداخته است. ''الاغانی'' هنوز هم از مهمترین مراجع در تحقیق پیرامون موسیقی دنیای اسلامی قدیم شمرده میشود و از منابع ارزنده دربارۀ شرح احوال موسیقیدانان ایرانیتبار آن عصر است. ''[[رسائل اخوان الصفاء|رسائل اخوان الصفا]]'' نیز به علوم مختلف و ازجمله موسیقی، اشاره دارد و در بحث وزن، مطالب ارزندهای را عنوان کرده و داستانهایی تلمیحوار را دربارۀ وجوه پیدایش موسیقی و سازها، ارائه نموده است. از دیگر دانشمندان بزرگ این دوره باید از [[ابن سینا، حسین بن عبدالله (خرمیثن ۳۷۰ـ همدان ۴۲۸)|ابن سینا]] ( ـ ۴۲۸ق) نام برد. از آثار ابن سینا، بخش موسیقی در کتاب ''[[شفاء|شفا]]'' و رسالۀ موسیقی در ''[[دانشنامه علایی|دانشنامۀ علائی]]'' باقی مانده و دیگر آثار او از بین رفته است. ابن سینا در شرح فواصل و پردههای سازندۀ موسیقی براساس پردهبندی عود و رباب، مطالبی ارزنده دارد. همچنین شاگرد وی ابومنصور زیله اصفهانی ( ـ۴۴۰ق) که از نظریهدانان بوده و کتاب ''الکافی فیالموسیقی'' از اوست و روش نغمهپردازی بهوسیلۀ حروف ابجدی را نیز از او میدانند. تکامل آراء نظریهدانان موسیقی ایران، همپا با مهارت عملی، که در فضای مساعد حوزههای علمی و مشرب فلسفی آنها پرورانده میشد، در عصر [[سلجوقیان]] به اوج رسید. رسالۀ موسیقی [[خیام، عمر بن ابراهیم (نیشابور ۴۳۹ـ۵۲۶ق)|خیام]]، شاعر و فیلسوف و ریاضیدان نامدار ایرانی در همین عصر نوشته شد. [[عنصرالمعالی|عنصرالمعالی کیکاوس بن زیار]]، شهریار ایرانی، در کتاب معروف ''[[قابوسنامه]]''، قسمتی را به موسیقی پرداخته و بخش مسائل اخلاقی مربوط به رفتار موسیقیدان را در نظر داشته است. امّا بزرگترین هنرمند این دوران، [[صفی الدین ارموی|صفیالدین ارموی]] ( ـ۶۹۳ق/۱۲۹۳م) است، موسیقیدان و خوشنویس و ادیب، که مخترع دو ساز جدید «نزهة» (نوعی سنتور) و مُغنی (نوعی عود) بوده است. دو کتاب ارزشمند «''الادوار''» و ''رسالۀ شرفیه'' از او باقی مانده که تا سالهای سال بهعنوان کتاب درسی استفاده میشد. در این دو کتاب، اصول علمی موسیقی، فواصل، ایقاعات، و جالبتر از همه تلاش برای ایجاد نوعی شیوۀ نغمهنگاری، دیده میشود. از دیگر دانشمندان بزرگ این عصر، باید از [[نصیرالدین طوسی، ابوجعفر محمد (طوس ۵۹۷ـ کاظمین ۶۷۲)|خواجه نصیر طوسی]] ( ـ۶۷۳ق) مؤلف رساله ''مختصر موسیقی'' و نیز [[قطب الدین شیرازی، محمود (شیراز ۶۳۴ـ تبریز۷۱۰ق)|قطبالدین شیرازی]] ( ـ۷۱۰ق) موسیقیشناس نظری و صاحب رسالۀ موسیقی در کتاب ''درةالتاج'' نام برد و بخش موسیقی رسالۀ ''[[نفایس الفنون فی عرایس العیون|نفائسالفنون فی عرائسالعیون]]'' نوشته [[آملی، شمس الدین محمد ( ـ۷۵۳ق)|شمسالدین محمد آملی]] (تألیف بین ۷۳۵ـ ۷۴۲ق) نیز از یادگارهای همین دوران است. شاعر مشهور قرن نهم، مولانا [[جامی، عبدالرحمان (خرجرد ۸۱۷ ـ هرات ۸۹۸ق)|عبدالرحمن جامی]] (۸۱۸ ـ ۸۹۸ق) نیز رسالهای در موسیقی دارد. اما مهمترین موسیقیدان عامل به عمل و نظریهدان خلاق [[مراغی، عبدالقادر (مراغه ۷۶۸ق ـ هرات ۸۳۸ق)|عبدالقادر مراغی]] ( ـ ۸۳۸ق) است که در دربار [[آل جلایر]] پرورده شد، ولی در حملۀ [[تیمور لنگ|تیمور]] به بغداد، اسیر شد و با خواندن آیات مناسبی از کلامالله مجید با صدای خوش، معجزهآسا از مرگ نجات یافت. وی آثارش را به فارسی نوشته و دو اثر بزرگ ''مقاصدالالحان'' و ''جامعالالحان'' (و رسالۀ ''خاتمه'') از اوست. کتاب ''کنزالتحف'' را نیز از آثار عبدالقادر دانستهاند که بخش سازشناسی آن با داشتن تصاویر سازهای رایج در زمان مؤلف، منبعی کمنظیر محسوب میشود. | ||
| خط ۷۷: | خط ۷۷: | ||
'''دورۀ جمهوری اسلامی''' (پس از ۱۳۵۷ش) | '''دورۀ جمهوری اسلامی''' (پس از ۱۳۵۷ش) | ||
گروهی از موسیقیدانان برآمده از مرکز حفظ و اشاعه و گروه موسیقی دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران از اوان وقوع انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ با آن همراهی کرده و به شادی پیروزی آن، سرودهای قوی و مؤثری ساختند. واحد موسیقی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سالهای ۱۳۵۹ـ۱۳۶۷ش در طی دورۀ دفاع مقدس، سرودهای بسیاری را تولید کرد که در آنها از هنر و دانش فارغالتحصیلان هنرستانهای موسیقی در سالهای ۱۳۳۰ـ۱۳۵۰ استفاده شد و معدودی از این سرودها از لحاظ هنری و فنی، قابل توجه و شایستۀ ماندگاری هستند. از ۱۳۶۸ موسیقی نفس تازهای گرفت. بهویژه موسیقی موسوم به سنتی که بیش از سایر انواع موسیقی در کشور به فضای اعتقادی کشور نزدیک بود و رنگ آشکارتری از تعلق به فضای سنت دینی و علمی داشت. در یک دورۀ دَهساله: ۱۳۶۷ـ۱۳۷۷، بازار تولید موسیقی سنتی اعم از نوار و کنسرت و نیز آموزش سازهای ایرانی، رونق بیسابقهای یافت و تورهای طویلالمدت کنسرتهای خوانندگان مطرحشده در سالهای بعد از انقلاب همچون [[محمدرضا شجریان (خواننده)|محمدرضا شجریان]] و [[ناظری، شهرام | گروهی از موسیقیدانان برآمده از مرکز حفظ و اشاعه و گروه موسیقی دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران از اوان وقوع انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ با آن همراهی کرده و به شادی پیروزی آن، سرودهای قوی و مؤثری ساختند. واحد موسیقی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سالهای ۱۳۵۹ـ۱۳۶۷ش در طی دورۀ دفاع مقدس، سرودهای بسیاری را تولید کرد که در آنها از هنر و دانش فارغالتحصیلان هنرستانهای موسیقی در سالهای ۱۳۳۰ـ۱۳۵۰ استفاده شد و معدودی از این سرودها از لحاظ هنری و فنی، قابل توجه و شایستۀ ماندگاری هستند. از ۱۳۶۸ موسیقی نفس تازهای گرفت. بهویژه موسیقی موسوم به سنتی که بیش از سایر انواع موسیقی در کشور به فضای اعتقادی کشور نزدیک بود و رنگ آشکارتری از تعلق به فضای سنت دینی و علمی داشت. در یک دورۀ دَهساله: ۱۳۶۷ـ۱۳۷۷، بازار تولید موسیقی سنتی اعم از نوار و کنسرت و نیز آموزش سازهای ایرانی، رونق بیسابقهای یافت و تورهای طویلالمدت کنسرتهای خوانندگان مطرحشده در سالهای بعد از انقلاب همچون [[محمدرضا شجریان (خواننده)|محمدرضا شجریان]] و [[ناظری، شهرام|شهرام ناظری]] دور دنیا بهراه افتاد. هنرستانها مجدداً فعال شدند و بخش موسیقی زیرنظر [[وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]] با نام مرکز سرود و آهنگهای انقلابی (و بعدها مرکز موسیقی ایران، دفتر موسیقی و شعر) به برگزاری جشنوارههای سراسری فجر اقدام کرد. تاریخچۀ موسیقی در نظام جمهوری اسلامی را باید با توجه به عملکرد نهادهای اداری آن بررسی کرد. چرا که دولت و نهادها و اشخاص موازی دولت در تمام شئون موسیقی، حضور و دخالت داشت. گروه موسیقی دانشکده هنرهای زیبا بعد از حدود ۱۰ سال تعطیلی دوباره آغاز بهکار کرد و گروه موسیقی برای دانشگاههای هنر، دانشگاه آزاد و دانشگاه سوره تأسیس شدند. حوزۀ هنری سازمان تبلیغات اسلامی نیز از ۱۳۶۲ بهعنوان نهاد خودجوش و انقلابی و مستقل از نهادهای باقیماندۀ عصر پهلوی آغاز بهکار کرد و طی ۲۵ سال فعالیت مستمر، تأثیرات ارزندهای در معرفی موسیقیدانان، تولید آثار و برگزاری جشنوارههای بزرگ در زمینۀ موسیقی نواحی برجای گذاشت. در ۱۳۷۷، «خانۀ موسیقی» بهعنوان نخستین نهاد صنفی و مستقل از بدنۀ وزارت ارشاد و بودجۀ دولتی، توسط تنی چند از موسیقیدانان تأسیس شد. خانۀ موسیقی طی هشت سال فعالیت، کانونهای متعددی را تشکیل داد؛ ازجمله کانونهای نوازندگان، سازسازان، آهنگسازان و پژوهشگران. امّا هیچگاه در مقام سیاستگذار و عامل مؤثر در سرنوشت موسیقی کشور نبود و نتوانست اهمیتی که سه مرکز سیاستگذار موسیقی کشور (دفتر موسیقی وزارت ارشاد، واحد موسیقی صدا و سیما، و مرکز موسیقی حوزه هنری) داشتند را بیابد. پیش از خانۀ موسیقی، اولین انجمن صنفی موسیقیدانان کشور در پوشش وزارت کار و امور اجتماعی شکل گرفته بود، امّا کار آن انجمن با زمینۀ مساعدی برای پیشرفت روبهرو نشد. از ۱۳۷۶ نیز کمکم زمینۀ انتشار نشریات تخصصی موسیقی در ایران فراهم گردید. نشریات ''هنر موسیقی''، ''مقام''، ''ماهور'' و بعدها ''فرهنگ و آهنگ''، ''گزارش موسیقی'' و فصلنامه ''آهنگ''، و نیز چند نشریۀ مخصوص موسیقی پاپ در ایران منتشر شدند. در خارج از کشور نیز دو نشریه ''آوای شیدا'' و ''آوا'' در زمینۀ معرفی موسیقی ایرانی، فعالیت داشتند. موسیقیهای گوناگون ایران (سنتی شهری، نواحی، سمفونیک و...) با ابعاد بیسابقهای در جشنوارههای خارج از کشور مطرح شدند و در اقصی نقاط جهان، موسیقی ایرانی در پهنهای وسیع معرفی شد که تا پیش از آن سابقه نداشت. آخرین جریانی که بخش سیاستگذاران موسیقی در نظام جمهوری اسلامی بدان توجه کردند، موسیقی پاپ و انواع موسیقیهایی بود که در بخشهای عمدۀ مطالب و ابزار اجرا، از فرهنگهای غربی (بیشتر با گرایش انگلیسی امریکایی)، الگو میگیرند. از ابتدای ۱۳۵۸، تولید این نوع موسیقی بهخاطر ناهمخوانی با روحیۀ سنتی و اهداف اعتقادی، ممنوع اعلام شد و موسیقیدانان این شاخه، یا مهاجرت کردند، یا گوشهنشین شدند و یا به فعالیت در دیگر ژانرهای موسیقی پرداختند. از اوایل دهۀ ۱۳۷۵ـ۱۳۸۵، تولید موسیقی پاپ با حمایت صدا و سیما و مرکز سرود آهنگهای انقلابی وزارت ارشاد، رشد کّمی بیسابقهای یافت و ستارگان نوظهور موسیقی پاپ مورد تأیید نظام اسلامی در سینما و ورزش نیز فعالیت کردند و سوژه مجلههای جوانپسند قرار گرفتند. از رخدادهای مهم پس از انقلاب اسلامی منع آوازخوانی زنان بوده و این که همیشه علاوه بر مراکز تصمیمگیرنده و ممیزۀ مستقیم حکومتی، نهادها یا اشخاص زیاد نامربوط دیگری در برگزاری کنسرتها یا نشر آلبومها ممانعت ایجاد کردهاند. | ||