ملکم خان، میرزا (جلفای اصفهان ۱۲۴۹ـ رم ۱۳۲۶ق): تفاوت میان نسخه‌ها

زندگی ملکم سراسر با اسرار آمیخته است. گروهی دانش، فضل، کیاست و سیاستمداری او را ستوده‌اند و بسیاری نیز او را شیاد، طماع، حقه‌باز و پول‌پرست نامیده‌اند. به‌هر روی، ملکم به اصول تمدن جدید غربی آشنا بود و رواج و گسترش آن را محتوم و اجتناب‌ناپذیر می‌دانست و ایرانیان را به اقتباس بدون قید و شرط از آن فرا می‌خواند، اما برای تبلیغ و پیشبرد نظر خود، چنان وانمود می‌کرد که همۀ این اصول در اسلام بوده و حتی برگرفته از آن است. آراء و نظرات ملکم‌ خان در رسالات و مقالات او که در ''قانون'' منتشر می‌شد، مندرج است. وی با بسیاری از آزادی‌خواهان و تجددخواهان ایرانی مانند آخوندزاده، [[اسدآبادی، سیدجمال الدین (۱۲۵۴ـ۱۳۱۴ق)|سید جمال‌الدین اسدآبادی]] و [[کرمانی، میرزا آقاخان|میرزا آقاخان کرمانی]] مراوده و مکاتبه داشت. یازده رساله وی به کوشش هاشم ربیع‌زاده با عنوان ''کلیات ملکم'' (تهران، ۱۳۳۵ش)، دوازده رساله دیگر نیز با مقدمه و حواشی [[محیط طباطبایی، محمد (نایین ۱۲۸۱ـ تهران ۱۳۷۱ش)|محیط طباطبایی]] با عنوان ''مجموعۀ آثار ملکم'' (تهران، ۱۳۲۷ش) و همۀ ۲۵ رساله با کوشش حجت‌الله اصیل با عنوان ''رساله‌های میرزا ملکم خان ناظم‌الدوله'' (تهران، ۱۳۸۱ش) به چاپ رسیده‌اند. [[الگار، حامد (۱۹۴۰)|حامد الگار]] کتابی پیرامون زندگی و شخصیت او تألیف کرده است.