کارگردانی و کارگردان های سینمای ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

<p>تاریخچۀ مختصر کارگردانی در سینمای ایران. در نخستین دورۀ فیلم‌سازی (۱۳۰۹ـ ۱۳۱۵ش) سه کارگردان فعالیت داشتند، که [[سپنتا، عبدالحسین (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۴۸ش)|عبدالحسین سپنتا]] و [[مرادی، ابراهیم (بندرانزلی ۱۲۷۸ـ۱۳۵۶ش)|ابراهیم مرادی]]، پیشینه‌ای ادبی داشتند ولی در فضایی سینمایی رشد کرده بود. نُه فیلم حاصل این دوره است که پنج فیلم آن را سپنتا در [[هندوستان]] ساخت، و اوگانیانس و مرادی هر کدام دو فیلم با امکانات محدود داخلی ساختند. نخستین کسانی که در دورۀ دوم (از ۱۳۲۷ش به بعد) به فیلم‌سازی روآوردند، از نمایش‌نامه‌نویس‌ها و کارگردان‌های فعال سازمان پرورش افکار بودند. اغلب آنان در ساختار بصری فیلم‌ها دخالتی نمی‌کردند و امور فنی را به فیلم‌بردار محول می‌کردند که تسلط بیشتری داشت. شماری از این فیلم‌سازان عبارت‌اند از [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[خطیبی، پرویز (تهران ۱۳۰۲ـ لوس آنجلس ۱۳۷۲ش)|پرویز خطیبی]]، [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]]، [[بایگان، فضل الله|فضل‌الله بایگان]]، [[کاراکاش، هایک|هایک کاراکاش]]، سرژ آزاریان، [[صباحی، صمد (جمهوری آذربایجان ۱۲۹۳ـ۱۳۵۷ش)|صمد صباحی]]، حسن خردمند، غلام‌حسین نقشینه، [[محتشم، نصرت الله|نصرت‌الله محتشم]]، [[محسنی، مجید (کارگردان)|مجید محسنی]] و [[بهرامی، صادق|صادق بهرامی]]. گروهی دیگر مثل [[کوشان، اسماعیل (تهران ۱۲۹۶ـ۱۳۶۲ش)|اسماعیل کوشان]]، مهدی رییس‌فیروز، مهدی بشارتیان، [[مدنی، حسین|حسین مدنی]]، [[یاسمی، سیامک|سیامک یاسمی]] و امین امینی حتی تحصیلات و تجربۀ تئاتری نیز نداشتند و با آزمون و خطا فیلم‌های‌شان را می‌ساختند. آنچه عمدۀ کارگردان‌ها می‌شناختند دوربین و نور ثابت بود. نوشتن دکوپاژ یا انتخاب زاویۀ دوربین با فیلم‌بردار و متناسب با امکانات صحنه و نور بود. توصیۀ اغلب کارگردان‌ها به بازیگران این بود که صحنه را همچون سن تئاتر و دوربین را به‌جای مخاطب فرض بگیرند. یگانه کارگردانی که در دو دهۀ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ش با دکوپاژ و برنامه‌ای کمابیش تنظیم شده سر صحنۀ فیلم‌برداری حاضر می‌شد [[خاچیکیان، ساموئل|ساموئل خاچیکیان]] بود، که به نور و اشیای صحنه و فضا (اتمسفر) و حرکات دوربین اهمیت می‌داد. خاچیکیان در کنار چند کارگردان مهاجر دیگر مثل سردار ساگر و [[گرجی عبادیا]] (احمد فهمی) به حرفۀ کارگردانی اهمیت و جدیت بیشتر می‌بخشیدند. در دهۀ ۱۳۳۰ش نیز جریان اصلی در دست کارگردانانی بود که در طی تجربه‌های خود کارگردانی را آموخته بودند مانند ابراهیم باقری، [[رهبر، صابر|صابر رهبر]]، [[صفایی، رضا|رضا صفایی]]، محمدرضا فاضلی، [[فاطمی، نظام|نظام فاطمی]]، و [[وحدت، نصرت الله|نصرت‌الله وحدت]]. کارگردانان تحصیل‌کرده جریان‌‌ساز نبودند: فیلم جنوب شهر اثر [[غفاری، فرخ|فرخ غفاری]] توقیف شد و هفده روز به اعدام [[کاوسی، هوشنگ|هوشنگ کاووسی]] با استقبال روبه‌رو نشد. ازجمله فیلم‌های این گروه از کارگردانان ''[[گنج قارون]]'' (۱۳۴۴ش) به کارگردانی سیامک یاسمی است و در ۱۳۴۸ش ''قیصر'' «موج نو»یی پدید آورد و کارگردان‌های آن مانند [[کیمیایی، مسعود|مسعود کیمیایی]]، [[مهرجویی، داریوش|داریوش مهرجویی]]، [[تقوایی، ناصر|ناصر تقوایی]]، [[حاتمی، علی (تهران ۱۳۲۳ـ۱۳۷۵ش)|علی حاتمی]] و [[نادری، امیر|امیر نادری]]، از اواخر دهۀ ۱۳۴۰ تا نیمۀ اول دهۀ ۱۳۵۰ش سینمای ایران را در مسیر جدیدی قرار دادند. از ۱۳۶۲ش در دورۀ سیدفخرالدین انوار در مقام معاون امور سینمایی و [[بهشتی، سید محمد (اصفهان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۰ش)|سید محمد بهشتی]] در مقام مدیر بنیاد فارابی و با حذف و طرد بعضی از کارگردانان قبل از انقلاب، گروهی فیلمساز جوان به جرگۀ کارگردانان ایرانی پیوستند و در کنار کارگردان‌های خوش‌نام‌ قبل از انقلاب که عمدتاً موج نویی به‌حساب می‌آمدند، «سینمای نوین» ایران را پدید آورند. در دهۀ ۱۳۶۰ش کارگردان‌های جوان در دو دسته قرار می‌گرفتند: دستۀ اول فیلم‌سازانی بودند که انگیزۀ سیاسی و فکری داشتند و شاخص‌ترین آنان عبارت‌اند از [[مخملباف، محسن|محسن مخملباف]]، [[حاتمی کیا، ابراهیم|ابراهیم حاتمی‌کیا]]، [[ملاقلی پور، رسول (تهران ۱۳۳۴ـ۱۳۸۵ش)|رسول ملاقلی‌پور]]، سعید حاجی‌میری، [[تبریزی، کمال|کمال تبریزی]]، [[هنرمند، محمدرضا (تهران ۱۳۳۲ش)|محمدرضا هنرمند]]، [[افخمی، بهروز|بهروز افخمی]]، رحیم رحیمی‌پور، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]]، [[درویش، احمدرضا|احمدرضا درویش]]، [[راعی، مجتبی|مجتبی راعی]]، و [[جمال شورجه]]. دستۀ دوم کارگردان‌‌هایی بودند که بیشتر انگیزه‌های هنری و حرفه‌ای آنان را برمی‌انگیخت همچون [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[بنی اعتماد، رخشان|رخشان بنی‌اعتماد]]، [[پوراحمد، کیومرث|کیومرث پوراحمد]]، [[غلامرضایی، ناصر|ناصر غلامرضایی]]، [[ژکان، علی|علی ژکان]]، [[سجادی، محمدعلی|محمدعلی سجادی]]، [[طالبی، محمدعلی|محمدعلی طالبی]]، [[درخشنده، پوران|پوران درخشنده]]، [[میلانی، تهمینه (تبریز ۱۳۳۹ش)|تهمینه میلانی]]، و [[اصغر هاشمی]]. استقبال جشنواره‌ای و اهدای جوایز متعدد به فیلم‌های کارگردان‌هایی مانند امیر نادری، [[کیارستمی، عباس|عباس کیارستمی]]، [[عیاری، کیانوش|کیانوش عیاری]]، [[مجیدی، مجید|مجید مجیدی]] و دیگران موجب شد که از اواخر دهۀ ۱۳۶۰س گروه دیگری از کارگردان‌های جوان به فیلم‌سازی روی بیاورند که یا به سینمای تجاری و حادثه‌ای تعلق خاطر داشتند (مانند [[الوند، سیروس|سیروس الوند]]، عبدالله باکیده، مجید قاری‌زاده، مهدی صباغ‌زاده، [[یدالله صمدی]]، مجید جوانمرد، [[داودی، ابوالحسن|ابوالحسن داودی]]، [[بهزاد، فریال|فریال بهزاد]]، محمدرضا اعلامی، حمید رخشانی، حجت‌الله سیفی، [[قویدل، امیر|امیر قویدل]]، علی شاه‌حاتمی، [[اسعدیان، همایون|همایون اسعدیان]]، [[سامان مقدم]]، سعید عالم‌زاده، و قدرت‌الله صلح‌میرزایی) یا کلاً به سینمای پرمخاطب بی‌اعتنا بودند (مانند [[جلیلی، ابوالفضل|ابوالفضل جلیلی]]، ابراهیم فروزش، [[پناهی، جعفر|جعفر پناهی]]، سمیرا مخملباف، علی‌رضا رئیسیان، [[پرویز شهبازی]] و [[قبادی، بهمن|بهمن قبادی]]).</p>