محیط زیست: تفاوت میان نسخه‌ها

لایۀ نازک حیات و پشتیبان‌های آن که کلاً زیست‌کره نامیده می‌شوند و شامل هوا، خاک، آب و موجودات زنده است. جوّی که کرۀ زمین را از زیان‌های حاصل از تابش بیش‌ از حد اشعۀ فرابنفش در امان می‌دارد و حیات را امکان‌پذیر می‌سازد، آمیزه‌ای گازی از نیتروژن (ازت)، اکسیژن، هیدروژن، دی‌اکسید کربن، بخار آب، سایر عناصر و ترکیب‌ها، و ذرات غبار است. جوّ، که بر‌اثر نور خورشید و انرژی تابنده از زمین گرم می‌شود، سیّاره را دور می‌زند و اختلاف دما را کاهش می‌دهد. ۹۷ درصد آب کرۀ زمین را اقیانوس‌ها، دو درصد را یخ، و یک ‌درصد آن را آب‌های شیرین رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، آب‌های زیرزمینی، و رطوبت جوّ و خاک تشکیل می‌دهد. خاک عبارت است از پوشش نازکی از مادّه که حیات زمینی را تأمین می‌کند. کرۀ زمین، در سرتاسر تاریخ طولانی خود، به‌آهستگی تحول یافته ‌است. رانۀ قاره‌ای<ref>Continental drift</ref>&nbsp;توده‌های خشکی را از‌هم جدا کرد، اقیانوس‌ها به‌سوی خشکی پیشروی کردند و از آن پس‌نشستند، و کوه‌ها برآمدند و به‌تدریج ساییده شدند، و در امتداد کرانۀ دریاها رسوب‌هایی را بجا گذاشتند (← [[زمین_شناسی|زمین‌شناسی]]). اقلیم‌ها گرم و سرد شدند، و شکل‌های حیات با تغییر محیط زیست پدید آمدند و ناپدید شدند. آخرین رویداد مهم زیست‌محیطی در تاریخ کرۀ زمین در دوران چهارم زمین‌شناسی، درخلال عصر پلئیستوسن<ref>Pleistocene Epoch</ref>&nbsp;(بین&nbsp;۲.۵میلیون و ۱۰هزار سال پیش)، که به آن «عصر یخبندان<ref>Ice Age</ref>» هم می‌گویند، روی داده است. تا زمانی که جمعیت انسان‌ها محدود و فناوری آدمی مختصر و کم‌دامنه بود، اثر وی بر محیط زیست هم محلی و محدود بود. اما، همین‌ که جمعیت روبه افزایش نهاد و فناوری بهبود یافت و گسترده شد، مسائل مهم‌تر و فراگیرتر هم سربرآوردند. پیشرفت‌های شتابان فناوری بعد از قرون وسطا در قالب انقلاب صنعتی، که با کشف، کاربرد، و بهره‌گیری از سوخت‌های فسیلی و نیز بهره‌برداری گسترده و فشرده از منابع معدنی کرۀ زمین ملازم بود، به اوج خود رسید. انسان، با انقلاب صنعتی، با تمام قدرت به دگرگون‌کردن چهرۀ زمین، ماهیت جوّ، و کیفیت آب آن پرداخت. امروزه، تقاضاهای بیش از اندازه از محیط زیست ناشی از افزایش سریع جمعیت و پیشرفت فناوری به کاهش مداوم و فزایندۀ کیفیت محیط زیست و افت توانایی آن برای حفظ حیات انجامیده است. گرم‌شدن قابل ملاحظه و فراگیر جوّ آثار ژرف زیست‌محیطی در پی خواهد داشت. این گرمایش، ذوب‌شدن کلاهک‌های یخی قطبی را شتاب می‌بخشد، سطح آب دریاها را بالا می‌برد، وضع آب و هوا را هم به‌طور منطقه‌ای و هم در سطح جهانی دگرگون می‌کند، پوشش گیاهی طبیعی را تغییر می‌دهد، و بر تولید محصولات زراعی تأثیر می‌گذارد. این تغییرات، به‌نوبۀ خود، بر تمدن انسانی تأثیر شگرفی خواهد نهاد. از ۱۸۵۰ به‌بعد دمای جهان به‌طور متوسط یک درجۀ سانتی‌گراد افزایش یافته است. اکثر دانشمندان پیش‌بینی کرده‌اند که افزایش سطح دی‌اکسید کربن و سایر «گازهای گلخانه‌ای» به تداوم افزایش دما خواهد انجامید، که گسترۀ این افزایش را تا نیمۀ قرن ۲۱ دو تا شش درجه سانتی‌گراد برآورد کرده‌اند. اما، برخی از دانشمندانی که درخصوص آثار و روندهای تغییرات اقلیمی پژوهش می‌کنند، نظریه‌های گرم‌شدن زمین را رد می‌کنند، و افزایش اخیر دمای کرۀ زمین را به نوسانات متعارف دما نسبت می‌دهند.