|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| قلعۀ سالوک (Saluk Castle)
| | رجوع شود به: [[قلعه سالوک]] |
| | |
| (یا: قلعۀ صعلوک) آثار برجا مانده از دژی تاریخی مربوط به سدههای 6 و 7ق یا پیش از آن در ۴کیلومتری شمال روستای زاری از توابع دهستان دامنکوه، بخش مرکزی شهرستان اسفراین، استان خراسان شمالی. در فاصلۀ حدود 40کیلومتری شمال غربی شهر اسفراین، در منطقۀ پارک ملی سالوک، بر جبهۀ جنوبی کوه سالوک (از ارتفاعات رشتهکوه آلاداغ) بنا شده است. اعتمادالسلطنه در ''مطلعالشمس'' از این کوه به عنوان کوه صُعلوک (به ضم صاد) نام برده. در واقع نام اصلی این کوه صُعلوک بوده که با نام قلعۀ مجاور آن مرتبط است. ذکر این قلعه در ''جهانگشای جوینی'' (ج 1، ص 121)، ''نزهةالقلوب'' حمدالله مستوفی (ص 149) و ''مطلع السعدین و مجمع البحرین'' اثر کمالالدین عبدالرزاق سمرقندی (ج 2، ص 822) آمده است. طبق شواهد تاریخی قلعۀ صُعلوک را که بر فراز یک تپۀ صخرهای به شکل ذوزنقۀ قائمالزاویه به ارتفاع حدود 60متر واقع است ملک بهاءالدین صُعلوک بنا نهاد. صُعلوک از امرای خراسان (اسفراین، جوین، بیهق، جاجرم...) در زمان خوارزمشاهیان بود که آن قلعه را مقر حکمرانی خود قرار داد (''تاریخ اجتماعی ایران''، ج 2، ص 299). در واقع وجه تسمیۀ قلعۀ مذکور این است که آن را شخصی به نام صُعلوک ساخته است. از نظر واژهشناسی لفظ «سالوک» در اصل صورت تحریف شدۀ صُعلوک است که در لغت عرب به معنای دزد و راهزنی آمده که از دولتمندان میربود و به درویشان عطا میکرد. از این منظر، شاید وجه تسمیۀ قلعۀ صعلوک را باید این دانست که زمانی مقر و پناهگاه سالوکان یا دراویش یاغی بوده است.
| |
| | |
| | |
| '''مشخصات بنا'''
| |
| | |
| قلعۀ سالوک متشکل است از خرابهای چهارگوش و آسیابی از سنگ. قلعه بر روی یک برونزد صخرهای بسیار مرتفع و غیرقابل نفوذ ساخته شده است. درون قلعه مجموعهای از ساختمانهای فروریخته و درهمشکسته است، ولی با توجه به وسعت بیش از یک هکتاری مجموعه (۱۲هزار و ۶۰۰ مترمربع) منطقاً میتوان تصور کرد که در آن دستکم ۵۰ اتاق کوچک، انباری و مخزن آب وجود داشته است. احتمالاً محل اقامت فرمانده قلعه در مرتفعترین بخش صخره، در منتهیالیه شرقی قلعه قرار داشته و برجها و استحکامات بخش غربی برای سکونت نگهبانان و سایر افراد پادگان استفاده میشده است. در بخشهای میانی، اتاقهای کوچک متحدالشکل و نیز چند مخزن نگهداری مایعات وجود دارد که میتوانستهاند در آن آب، شراب، عسل یا اقلام مشابه را ذخیره کنند. قلعه ازنظر معماری با ترکیب دیوار سنگچین و ملات ساروج، آجر و تراش صخرهها ساخته شده و نقشۀ آن کاملاً از وضعیت پستی و بلندی و شیب صخره پیروی میکند. مجموعه استحکامات، فضاهای مسکونی و انباری قلعه بر روی شیبی در امتداد شرق به غرب ساخته شدهاند. در پایینترین بخش شیب، در منتهیالیه غربی یک فضای مستطیلشکل به طول ۱۷متر و عرض ۷متر وجود دارد که با چهار برج مستحکم در دیوارۀ غربی پشتیبانی میشود و با وجود اینکه دیوار بخش غربی ۲۱۰سانتیمتر ضخامت دارد، ولی به دلیل قرار داشتن در شیب، برجهای نگهدارنده به آن اضافه شده است. این برجها که اکنون ۵متر از ارتفاع آنها سالم باقیمانده، توپر هستند و با توجه به باریک شدن آنها در قسمت فوقانی، فضای داخلی و مورد استفاده نداشته و فقط به دلایل زیباییشناختی با این شکل ساخته شدهاند. دیوارههای شمالی و جنوبی این فضا با توجه به اینکه عمود بر شیب ساخته شده، ضخامت کمتری دارند و دیوارۀ شرقی آن در صخره تراشیده شده است. این بخش از قلعه بهواقع برجستهترین و سالمترین بخش باقیمانده در مجموعه است و بهغیر از یک گودال بزرگ حفاری قاچاق و تخریب بدنۀ یکی از برجها به دست حفاران قاچاق، آسیب جدی به آن وارد نشده است.
| |
