پریستلی، جوزف (۱۷۳۳ـ۱۸۰۴)

پریسْتْلی، جوزِف (۱۷۳۳ـ۱۸۰۴)(Priestley, Joseph)
شیمی‌دان انگلیسی و روحانی فرقۀ یونیتارین. در ۱۷۷۴، اکسیژن و چند گاز دیگر را شناسایی کرد. او با حل‌کردن تحت فشار دی‌اکسید کربن در آب، موج تولید و مصرف آب گازدار را در اروپا به‌راه انداخت.

گازها. شیمی‌دان سوئدی، کارل شِله، اکسیژن را مستقلاً در ۱۷۷۲ تهیه کرده بود، ولی تأخیر در انتشار نتیجۀ کارش موجب شد که پریستلی این کشف را به‌نام خود ثبت کند. پریستلی اکسید نیتریک (مونواکسید نیتروژن، NO) را در ۱۷۷۲ کشف کرد و آن را به اکسید نیتروز (مونواکسید دی‌نیتروژن، N_۲O) احیا کرد. در همان سال، برای نخستین‌بار آمونیاک گازی را با جمع‌آوری از روی جیوه جدا کرد. پیش از آن آمونیاک فقط به‌شکل محلول در دسترس بود. در ۱۷۷۴، روشی برای تولید دی‌اکسید گوگرد (SO_۲) یافت.

سرگذشت. پریستلی در نزدیک لیدز زاده شد و به سلک روحانیون درآمد. جزو معترضان و مخالفان سیاسی بود و به‌همین علت، از ورود او به دانشگاه‌های انگلیسی جلوگیری به‌عمل آمد. در ۱۷۶۶ و بعد از ملاقات با دانشمند امریکایی، بنجامین فرانکلین، به علوم علاقمند شد. از ۱۷۷۳ تا ۱۷۸۰، کتابدار و ملازم ادبی لُرد شِلبرن بود. در ۱۷۷۴، با او به فرانسه رفت و در آن‌جا با آنتوان لاوازیه، شیمی‌دان فرانسوی، ملاقات کرد. در ۱۷۸۰، به بیرمنگام رفت و به انجمن لونار پیوست که انجمن مخترعان و دانشمندانی چون جیمز وات، متیو بولتون، جوسایا وِج‌وود و اراسموس داروین بود. در ۱۷۹۱، به‌سبب حمایت از انقلاب فرانسه، گروهی خانه و کلیسای کوچکش را غارت کردند و او به لندن گریخت. در ۱۷۹۴، به امریکا رفت و در پنسیلوانیا ساکن شد.

بار الکتروستاتیکی. نخستین تحقیقات پریستلیِ در زمینۀ فیزیک، خصوصاً در زمینۀ الکتریسیته و نور، بود. او به این نتیجه رسید که بار الکتروستاتیکی روی سطح خارجی بدنۀ باردار متمرکز می‌شود و در این حالت، هیچ نوع نیروی داخلی اعمال نمی‌شود. بنابراین، قانون عکس مجذور باررا بر‌مبنای قیاس با نیروی جاذبه پیش‌نهاد.