گنبد کبود
گنبد کَبود
این بنا در استان آذربایجان شرقی، شهر مراغه، در بافت قدیمی شهر و در نزدیکی گنبد مدور واقع شده. بر اساس کتیبههای موجود، تاریخ احداث این بنا به سال ۵۹۳ هجری قمری بازمیگردد که با دوران حکومت سلجوقیان همزمان است. اگرچه در میان عامه مردم و برخی روایات محلی، این مکان را به عنوان آرامگاه مادر هلاکوخان مغول میشناسند، اما تفاوت زمانی میان ساخت بنا و دوران زندگی هلاکوخان، این فرضیه را از نظر تاریخی با تردید جدی روبهرو میکند. در واقع، سبک معماری و کتیبههای کوفی آن نشاندهنده اصالت هنر ایرانی در اواخر سده ششم هجری است که پیش از سلطه ایلخانان به اوج شکوفایی خود رسیده بود.
این بنا از داخل و خارج بهشکل دهوجهی است و سردابهای با قاعدۀ چلیپاشکل در زیر آن قرار دارد. گوشههای خارجی بنا پیلک دارد. این بنا احتمالاً گنبدی دوپوش بر فراز خود داشته، که پوش خارجی آن به شکل گنبدِ رُکِ دهوجهی بوده است. این برج در دو طبقه طراحی شده که بخش زیرین آن سردابهای برای تدفین و بخش بالایی، اطاق اصلی مقبره را تشکیل میدهد. بدنه بنا از آجر ساخته شده و روی پایهای سنگی استوار گشته است. در بخش بالایی بدنه و در زیر گنبد، کتیبهای پهن به خط کوفی مشاهده میشود که با استفاده از کاشیهای لاجوردی تزیین شده است. این کتیبه حاوی آیاتی از قرآن کریم است که با خطی خوش و هندسی، دور تا دور بنا را احاطه کردهاند.