گورستان بقعه شیخ اسحاق
گورستان بقعه شیخ اسحاق
گورستان در استان آذربایجان شرقی، شهرستان هریس، دهستان خانمرود، روستای خانقاه واقع شده و این اثر در تاریخ ۱ آذر ۱۳۷۸ش با شمارۀ ثبت ۲۵۱۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا از جمله یادگارهای ارزشمند دوره صفویه در منطقه به شمار میآید و همراه با گورستانهای تاریخی اطراف، بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی هریس را شکل میدهد. بر اساس گزارشهای محلی و منابع میراثی، مردم منطقه این بنا را بقعه شیخ اسحاق مینامند و آن را با گورستان مجاورش بهعنوان یک مجموعه تاریخی میشناسند.
این بقعه بنایی آجری و مستطیلشکل است که ابعادی در حدود ۱۳٫۵ × ۶ متر دارد. بنا از سه قسمت تشکیل یافته است: ایوان، مسجد و مقبره. ایوان مشرف به شمال و دارای دو ستون چوبی هست. مسجد به شکل مستطیل و با پوشش تخت چوبی به ابعاد 5/6 × 5/4 متر دیده شده و نهایتاً مقبره در جنوبیترین قسمت بنا واقع شده و سقف آن گنبد کروی بلندی به ارتفاع تقریبی 11 متر هست. در قسمت بالای ورودی، سنگ نبشته ای به خط ثلث وجود دارد که نام بانی آن است و امروزه قسمتی از آن از بین رفت.
در بدنه بنا از ازارههای سنگی و دیوارهای آجری استفاده شده است؛ همین ترکیب مصالح، در کنار سادگی فرم کلی، نشان میدهد. با توجه به گورستان مجاور و شیوه معماری، آن را به دورههای کهن، بهویژه سدههای میانی اسلامی نسبت میدهند. اهمیت این بقعه فقط در خود بنا خلاصه نمیشود، بلکه گورستان پیرامون آن نیز بخش مهمی از ارزش تاریخی مجموعه را تشکیل میدهد. وجود قبور قدیمی در اطراف بقعه، نشان میدهد این مکان در گذشته تنها یک آرامگاه منفرد نبوده، بلکه بهتدریج به یک پهنه تدفینی و زیارتی تبدیل شده است. چنین الگویی در بسیاری از نقاط آذربایجان دیده میشود؛ یعنی بقعه یک شخصیت مذهبی یا محترم محلی، هسته اولیه شکلگیری گورستانی قدیمی میشود و در گذر زمان، قبرهای بیشتری در پیرامون آن قرار میگیرد. در مورد بقعه شیخ اسحاق نیز همین همنشینی میان آرامگاه و قبرستان، ارزش باستانشناختی و مردمشناختی مکان را افزایش داده است.